Α. Η επιληψία στην Αρχαία Ελλάδα_
Πρώιμες θεωρίες κατανόησης της επιληψίας .
Η κατοχή από δαίμονες και η θεϊκή καταγωγή της ασθένειας.
Όλοι όσοι θεωρούνταν «μη κανονικοί», είτε λόγω διανοητικής ασθένειας, νοητικής καθυστέρησης ή φυσικών παραμορφώσεων, αντιμετωπίζονταν με τον ίδιο τρόπο. Οι πρώιμες θεωρίες υπέθεταν ότι οι διανοητικές διαταραχές προκαλούνταν από την κατοχή του σώματος από κακό δαίμονα, και η κατάλληλη θεραπεία ήταν η εκδίωξη των δαιμόνων με διάφορα μέσα, που ποίκιλαν από αβλαβείς θεραπείες, όπως η έκθεση του ασθενή σε διάφορα είδη μουσικής, έως επικίνδυνα και μερικές φορές θανάσιμα μέσα, όπως η απελευθέρωση των κακών πνευμάτων με τη διάτρηση του κρανίου .[1] Η ασθένεια θεωρούταν ως μια δαιμονική δύναμη η οποία διαπερνούσε από έξω τον ασθενή με σκοπό να τον καταλάβει και για θεραπεία συνιστούταν η αποβολή της ασθένειας/δαιμονικής δύναμης με τη βοήθεια εξαγνιστικού φαρμάκου.[2]
Το σημαντικότερο κληροδότημα των προσωκρατικών στην Ιατρική, ήταν η αντίληψη της αποδέσμευσης της επιστήμης από το θαύμα. [3]
Και μετέπειτα παρά την ιπποκρατική λογική, η πεποίθηση ότι οι διανοητικά ασθενείς κατέχονταν από δαίμονες ήταν ευρέως διαδεδομένη. Η πίστη στην αποτελεσματικότητα των διαδικασιών μαγικού χαρακτήρα ή η πίστη στην ύπαρξη θεών-θεραπευτών είναι παρούσα στη λαϊκή σκέψη τον αιώνα του Περικλή.[4] «Ξέρουμε πως στην Αθήνα του 4ουαι. π. Χ. υπήρχε αρκετή «μαγεία για όλους», και μάλιστα με την κυριολεκτική σημασία του όρου, όπως μαθαίνουμε από πρώτο χέρι για τους «κατάδεσμους».[5] Μια πινακίδα από τον Άγιο Τύχωνα στην Κύπρο, γράφει: «υποταγμένοι δαίμονες, Πλούτωνα, άρχοντες της γης, χθόνιε Ερμή, κι εσείς πνεύματα, όσα βρίσκεστε εδώ, πάρτε τον αντίδικό μου». [6]
Οι μάντεις πιστεύουν στην θεϊκή καταγωγή της ασθένειας. Στη λαϊκή σκέψη, τον αιώνα του Περικλή, όπως διαφαίνεται αλλά και επηρεάζεται από την δραματουργία του Αισχύλου, του Σοφοκλή και Ευριπίδη, οι Θεοί στέλνουν και θεραπεύουν ασθένειες.[7]Ο Ευριπίδης διακρίνει δυο είδη ασθενειών ,αυτές που προκαλούνται από τους θεούς και τις άμεσες ασθένειες. [8]O Σοφοκλής στον Οιδίποδα Τύραννο, παρουσιάζει τον ιερέα του Δία να λέει πως ο θεός έφερε τον πυρετό στην Θήβα .Ο λοιμός χρησιμοποιείται στο Σοφοκλή και στον Ιπποκράτη με τον όρο μίασμα, αλλά με διαφορετική σημασία .Στον πρώτο ως θρησκευτική κηλίδωση που έπρεπε να εκδιωχθεί και στον δεύτερο για να δηλώσει γενικά την αιτία της επιδημίας, χωρίς ηθική φόρτιση. [9]
Σε μερικές περιπτώσεις αποδίδουν την επιληψία στην παρθένο Άρτεμη. Μετά την κρίση σύστηναν στις έφηβες κοπέλες να κάνουν προσφορές (ενδύματα) στη Θεά για να την ευχαριστήσουν, να την εξευμενίσουν και να προλάβουν κατά αυτό τον τρόπο την επανάληψή της. [10] Επίσης οι θεραπευτές της μαγικο-θρησκευτικής ιατρικής έκαναν απαγορεύσεις ανάλογες με των ορφικών και πυθαγόρειων κύκλων. Κατάφευγαν σε εξαγνισμούς(με τη βοήθεια αίματος)[11] και επωδούς μα και σε απαγορεύσεις( όπως για παράδειγμα να μη φοράνε μαύρο πανωφόρι ούτε δέρμα κατσίκας, να μη βάζουνε το ένα πόδι πάνω στο άλλο, ούτε να σταυρώνουν τα χέρια τους ). Αλλά και απαγορεύσεις διαιτητικού επιπέδου που έφερναν ευεργετικά αποτελέσματα και τα οποία εκθειάζει και η επίσημη ιατρική. Όμως όλες αυτές οι απαγορεύσεις συσχετίζονταν με το θεϊκό χαρακτήρα του κακού.[12] Η θρησκευτική ιατρική προέβαινε σε διακρίσεις των συμπτωμάτων σε αντιστοιχία με τη διάγνωση ,ποιός Θεός ευθυνόταν ( τη μητέρα των Θεών, τη Κυβέλη, το Ποσειδώνα, τη θεά Ενοδίου ,το Νόμιο Απόλλωνα, τον Άρη, τον Ερμή την Εκάτη ή ορισμένους ήρωες) .[13]
Οι ιπποκρατιστές ιατροί δεν ήρθαν ποτέ σε σύγκρουση με τη θρησκεία των μεγάλων ιερών του Ασκληπιού. Στον Όμηρο ο Ασκληπιός ήταν το αρχοντόπουλο της Τρίκκης στη Θεσσαλία. Μέχρι τον αιώνα του Περικλή είχε εξυψωθεί σε Θεό-γιατρό και επισκίασε την θεραπευτική ισχύ του Απόλλωνα Ιητήρα. Στον Πλούτο, ο Αριστοφάνης παρουσιάζει τον Θεό να θεραπεύεται επειδή κοιμήθηκε μέσα στο ναό του Ασκληπιού. Η θρησκευτική ιατρική των μεγάλων ιερών παρουσίαζε άνθηση κατά τον τέταρτο αι. Μια περίπτωση επιληψίας μνημονεύεται στις στήλες έξω από το ιερό της Επιδαύρου, όπου θεραπεύτηκε με μαγική μέθοδο (με τη χρήση ράβδου) από τον Ασκληπιό. Ο ασθενής από το Άργος, έχοντας κοιμηθεί στο ιερό, είχε ένα όραμα. Του φάνηκε ότι ο Θεός ευρισκόμενος ακριβώς από πάνω του, πίεζε με το ραβδί του το στόμα του, τα ρουθούνια του και τα αυτιά του και ότι κατά αυτόν τον τρόπο θεραπεύτηκε. Ένας ιπποκρατιστής γιατρός δεν πίστευε σε τέτοια μέθοδο που στόχευε να προπαγανδίζει το Θεό. Ακόμα και σε περιπτώσεις θεραπείας διστάζει να τις αποδώσει σε παρέμβαση του Θεού. [14]
Η Ιπποκρατική ερμηνεία της επιληψίας
Ο ορισμός της κατάστασης ως κλινική οντότητα γενικά, αποδίδεται στον Ιπποκράτη.[15] Η Ιπποκρατική ιατρική σύρει μια ξεκάθαρη διαχωριστική γραμμή μεταξύ της γνώσης και της πίστης. Επικρίνει σαφώς τις μαγικές μεθόδους ακόμη και στη θεραπεία των διανοητικών ασθενειών, για τις οποίες θεωρεί ότι έχουν βιολογικό θεμέλιο.[16] Αγνοεί ή αρνείται κάθε ιδιαίτερη επέμβαση οποιασδήποτε θεότητας στην εξέλιξη της νόσου και κατ’ επέκταση και κάθε μαγική θεραπευτική η οποία πραγματοποιείτε με προσευχές , επωδούς και εξαγνισμούς. [17]Τα αίτια δεν είναι θεϊκά έτσι κάθε θεραπευτική που αποσκοπεί στον εξαγνισμό του αρρώστου ή στο να απαλύνει την οργή του θεού απορρίπτεται.
Ήδη ο Ιπποκράτης ο οποίος ονόμαζε την ασθένεια της επιληψίας ιερή, ήταν αυτός που επιχείρησε και τις πρώτες χειρουργικές επεμβάσεις σε αυτού του είδους τους ασθενείς.[18] Υποστηρίζεται ότι ο Ιπποκράτης ήταν από τους πρώτους γιατρούς που τόνισε ότι η επιληψία είναι νόσος σαν τις άλλες και ότι δεν είχε τίποτε το θεϊκό, τίποτε το φανταστικό, τίποτε το τρομακτικό και μπορεί να αντιμετωπιστεί. Εκτός από τον Ιπποκράτη ,πιο πριν στην Ινδία, αναγνώρισε και ο Atreya , ότι η κρίση είναι δυσλειτουργία του εγκεφάλου και όχι ένα υπερφυσικό γεγονός. [19] Ο Ιπποκράτης πρότεινε μία δίαιτα, κάποια βότανα, δεν ξέρουμε ποια ήταν η αποτελεσματικότητα των φαρμάκων αυτών, αλλά σημασία έχει το γεγονός ότι έριξε το πέπλο του δαιμονισμού από την αρρώστια αυτή και την κατέστησε μία αρρώστια σαν τις άλλες. [20] Αυτές οι παθήσεις προέρχονται από τους Θεούς στον ίδιο βαθμό με τις άλλες και καμιά ασθένεια δεν είναι περισσότερο θεϊκή ,ούτε περισσότερο ανθρώπινη.[21] " Δεν υπάρχει αμφιβολία, ότι οι άνθρωποι από άγνοια και κατάπληξη θεώρησαν τη φύση της και την προέλευσή της σαν κάτι το θεϊκό, γιατί είναι αλήθεια ότι δε μοιάζει σε τίποτα με τις άλλες αρρώστιες..." [22] Οι Στίγκα , Ανδρέου , Λουκοπούλου (κ.α. ) επισημαίνουν ότι αυτή η δημόσια ομολογία του Ιπποκράτη χρειάζεται μεγάλο θάρρος και έχει τεράστια σημασία για τη χρονική στιγμή που ειπώθηκε. Είναι η εποχή που ο Σωκράτης καταδικάστηκε να πιει το κώνειο γιατί εισήγε "καινά δαιμόνια" και οι Αθηναίοι ναύαρχοι, οι νικητές της ναυμαχίας των Αργινουσών (406 π.Χ.), καταδικάστηκαν σε θάνατο, γιατί δεν συνέλεξαν τους νεκρούς από τη θάλασσα.
Στην Ιπποκράτειο Συλλογή γίνονται χαρακτηριστικές αναφορές σε ασθένειες του παιδιού. Για την επιληψία αφιερώνεται ιδιαίτερο έργο με τίτλο "Περί ιερής νούσου". Η αιτία της νόσου αποδίδεται σε οργανική βλάβη του εγκεφάλου και δεν έχει θεία προέλευση. Μάλιστα, για ενίσχυση της άποψης αυτής αναφέρονται σχετικές παρατηρήσεις σε ανατομές εγκεφάλων αιγών.[23] Ο ιπποκρατιστής συγγραφέας κάνει κριτική σε αυτούς που ιεροποίησαν την ασθένεια Έδωσαν την εντύπωση πως αυτή η ασθένεια είναι ιερή για να αποφύγουν την αποκάλυψη κάποια μέρα της ολοκληρωτικής άγνοιάς τους . Αυτή η μαρτυρία , επισημαίνει ο Jacques Jouanna, είναι η πρώτη στην παγκόσμια ιστορία των ιδεών κατά την οποία η ορθολογική ιατρική αντιτίθεται και αντιδιαστέλλεται στη μαγικο-θρησκευτική ιατρική .[24] Στο προοίμιο του περί Ιερής Νούσου δοκιμίου ο συγγραφέας σπεύδει να δηλώσει: καμιά σχέση δεν έχει η αρρώστια με παρέμβαση θεότητας, οφείλεται σε ανωμαλία της φυσιολογίας του σώματος[25] και η μελέτη των συμπτωμάτων της ιερής νόσου – της επιληψίας – αυτή μόνη μπορεί να μας βοηθήσει στη γνωμοδότηση για θεραπεία «Αίτιος (της νόσου της επιληψίας) ο εγκέφαλος». Άρα, εκεί πρέπει να επιδιώξουμε βελτίωση λειτουργίας και θεραπεία.[26] Η υποτιθέμενη θεία καταγωγή της οφείλεται στην απειρία του ανθρώπου.[27]
Παρ’ όλες τις απόψεις για τις αιτίες στα ιπποκρατικά κείμενα, το ορθολογικό πνεύμα παραμένει το ίδιο, διαταραχές της φυσιολογίας, οι οποίες οφείλονται σε φυσικά αίτια.[28] Περεταίρω σημαντικές πρόοδοι, σε αυτή την κατεύθυνση, βασιζόμενες σε παρατηρήσεις των κρίσεων, καθυστέρησαν περισσότερο από 2000 χρόνια, μέχρι τον 19ο αι., με τις παρατηρήσεις και τα συμπεράσματα του Hughlings Jackson.[29]
Στην αρχαία Σπάρτη η αξία των αντρών κρινόταν από την ικανότητά τους στον πόλεμο, από τη χρησιμότητά τους δηλαδή στη συγκεκριμένη κοινωνία. Τα νεογνά, σύμφωνα με τον Πλούταρχο(50-120μ.Χ.περίπου), εξετάζονταν από τη Λέσχη, κι αν εύρισκαν το βρέφος καλοσχηματισμένο και ρωμαλέο, επέτρεπαν στον πατέρα να το αναθρέψει. Αν ήταν ασθενικό και με κακή διάπλαση «το έστελλον εις τας λεγόμενας Αποθέτας», πλησίον του Ταΰγετου.[30] Ο Πλούταρχος αναφέρει ότι οι γυναίκες έπλεναν τα νεογνά όχι με νερό, αλλά με κρασί, βάζοντας σε δοκιμασία την κράση τους. Θεωρείτο ότι τα επιληπτικά (χρησιμοποιεί τον όρο τα επιληπτικά αντί με ιερά νόσο) και τα άρρωστα καταλαμβάνονταν από σπασμούς εξαιτίας του ανέρωτου κρασιού και πεθαίνουν, ενώ τα υγιή μάλλον δυνάμωναν και σκληραγωγούνταν.[31] Η πρακτική αυτή είναι ένδειξη της αντίληψης για τη βιολογική αιτία της επιληψίας αλλά και της σημασίας για τους Σπαρτιάτες του υγιούς σώματος. Δεν ήταν αναγκαίο να υπήρχε μια υπερφυσική-δαιμονική αιτία για να απορρίψουν το άτομο, απλά το νεογνό δε θα μπορούσε να εξυπηρετήσει τον κοινωνικό του ρόλο: «ως ουτ’ αυτώ ζην άμεινον ούτε τη πόλει».
[1] Βικιπαίδεια Εξορκισμός, ό.π ,Η απελευθέρωση των κακών πνευμάτων με τη διάτρηση του κρανίου θυμίζει τη θεραπεία τουΔία από τους πονοκεφάλους του και την έξοδο της Αθηνάς.
[2] Jacques Jouanna, Ιπποκράτης, (σ. 235) , ό.π
[3] Στίγκα Α., Ανδρέου Ν., Λουκοπούλου Σ. ,κ.α. H επιληψία στα παιδιά κατά την αρχαιότητα ό. π.
[4] Jacques Jouanna , Ιπποκράτης, (σ. 236) , ό.π
[5] Η τεχνική της καταδέσεως ήταν ένα είδος μαγικής επίθεσης. Πίστευαν ότι είναι δυνατόν να «δέσει» κάποιος τη θέληση ενός άλλου ανθρώπου ή να του προκαλέσει θάνατο εξεγείροντας εναντίον του την κατάρα των δυνάμεων του κάτω κόσμου. Έγραφαν την κατάρα πάνω σε κάτι ανθεκτικό, μια μολύβδινη πλάκα ή ένα κεραμύδι, και το τοποθετούσαν κατά προτίμηση στον τάφο ενός νεκρού.
[6] (A. Audollent, Defixionum tabellae, 1904, No 18) , http://www.arhaioplixia.org/arhaioplixia1.html όπως ανακτήθηκε στις 7 Δεκ. 2007 22:53:22 GMT.
[7] Jacques Jouanna, Ιπποκράτης, (σ. 244) , ό.π
[8] Jacques Jouanna, Ιπποκράτης, (σ. 579) , ό.π
[9] Jacques Jouanna, Ιπποκράτης, (σ. 266) , ό.π
[10] μια ιατρική θεραπεία για τις έφηβες κοπέλες θα ήταν να έμεναν έγκυοι το συντομότερο. Jacques Jouanna, Ιπποκράτης, (σ. 237) , ό.π
[11] Jacques Jouanna, Ιπποκράτης, (σ. 251) , ό.π
[12] . Jacques Jouanna, Ιπποκράτης, (σ. 241) , ό.π
[13]Για παράδειγμα αν ο ασθενής βγάζει αφρούς από το στόμα και δίνει κλωτσιές με τα πόδια του ,ο Άρης έχει την ευθύνη. Περί ιερής νόσου ,στο Jacques Jouanna, Ιπποκράτης, (σ. 242) , ό.π , αλλά και Στίγκα Α., Ανδρέου Ν., Λουκοπούλου Σ. ,κ.α. H επιληψία στα παιδιά κατά την αρχαιότητα ό. π. Αν ο άρρωστος τρίζει τα δόντια ή έχει σπασμούς δεξιά, τότε υπεύθυνη είναι η μητέρα των Θεών η Κυβέλη, ενώ αν βγάζει δυνατές κραυγές σαν άλογο, είναι ο Ποσειδώνας.
[14] Jacques Jouanna, Ιπποκράτης, (σσ. 254-260) , ό.π
[15] John Oxbury "epilepsy" The Oxford Companion to the Mind. Richard L. Gregory. , ό.π
[16] Εξορκισμός, Βικιπαίδεια, ό.π
[17] Jacques Jouanna, Ιπποκράτης, (σ. 235) , ό.π
[18] Η ιστορία θέλει τον Ιπποκράτη πρώτο να παρατηρεί πως μετά την απομάκρυνση του σπασμένου οστού στο κρανίο σταματούσε άμεσα και η σειρά των επιληπτικών κρίσεων Δρ. Κουντούρης, Δημήτρης iKypros http://www.ikypros.com/24/08/2005
[19] Steven C. Schachter , Τελευταία τροποποίηση 12/15/06, http://www.epilepsy.com/epilepsy/famous?print=true
[20] Ο Ιούλιος Καίσαρας, ο Καμβύσης, και ο Ηρακλής ήταν επιληπτικοί http://www.xronos.gr/detail.php?ID=37666 , ό.π
[21]Περί αέρων ,υδάτων, τόπων στο Jacques Jouanna, Ιπποκράτης, (σ. 247) , ό.π Περί μεν της ιερής νούσου καλεομένης ωδ' έχει ουδέν τί μοι δοκέει των άλλων θειοτέρη είναι νούσων ουδέ ιερωτέρη, αλλά φύσιν μεν έχει ην και τα λοιπά νουσήματα, όθεν γίγνεται .στο Στίγκα Α., Ανδρέου Ν., Λουκοπούλου Σ. ,κ.α. H επιληψία στα παιδιά κατά την αρχαιότητα ό. π.
[22] Φύσιν δε αύτη και πρόφασιν οι άνθρωποι ενόμισαν θείόν τε πρήγμα είναι υπό απειρίης και θαυμασιότητος, ότι δε ουδέν έοικεν ετέρησι νούσοισιν". Ιπποκράτους: Περί Ιερής Νούσου, Littre VI, σελ. 352-354, παρ. 1. στο Στίγκα Α., Ανδρέου Ν., Λουκοπούλου Σ. ,κ.α. H επιληψία στα παιδιά κατά την αρχαιότητα ό. π.
[23] (Περί ιερής νόσου 7, 8, 10, 11, 12. Αφορισμοί Τμήμα πέμπτον 7. Περί αέρων, υδάτων και τόπων, 3, Προρρητικόν 9, 10) ΔΗΜ. ΚΑΡΑΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ «Το παιδί στην Ιπποκράτειο Συλλογή» http://www.karaberopoulos.gr/karaberopoulos/ergasies/30.asp όπως ανακτήθηκε στις 28 Οκτ. 2007 14:53:40 GMT.
[24] Περί ιερής νούσου, κεφ.1,στο Jacques Jouanna, Ιπποκράτης, , ό.π (σ. 239)
[25] (Η ιερά νούσος) «φύσιν έχει και πρόφασιν» (= έχει φυσική αιτία, κάποια ανωμαλία στη φυσιολογία του οργανισμού, και παρουσιάζει συμπτώματα) Δημ. Λυπουρλής, Ιπποκρατικά κείμενα (Όρκος, Ιερή Νούσος κ.α., με Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια) Θεσσαλονίκη, 1982
[26] Ανίχνευση Βημάτων Επιστημονικού Ήθους στην Ιστορία του Στοχασμού από την Αρχαιότητα ως σήμερα. Του Φ. Κ. Βώρου Copyright ©2002 F. K. Voros
url: www.voros.gr
[27] από την Ιπποκράτεια Συλλογή, Κουκουζέλη Α., «Φιλοσοφία και Επιστήμη»(κεφ.3), στο Γιαννόπουλος, Ιω., Κατσιαμπούρα, Γ. Κουκουζέλη, Α. Εισαγωγή στον Ελληνικό πολιτισμό . Τόμος Β΄ : Σημαντικοί σταθμοί του Ελληνικού πολιτισμού , Πάτρα :Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο ,2000, σσ.142-143
[28]όπως στο αίμα, στα αέρια, στον εγκέφαλο, στην καρδία κ.α. Jacques Jouanna, Ιπποκράτης, , ό.π (σ. 237)
[29] John Oxbury "epilepsy" The Oxford Companion to the Mind. Richard L. Gregory, ό.π
[30] Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι Τόμος 5: Περικλής- Φάβιος Μάξιμος,ό.π.,σ.13 και Πλουτάρχου Βίοι Παράλληλοι, Λυκούργος, μετφρ. Πουρναρά, Α.Ι., Πάπυρος, - , 16:σ.254-256
[31] Πλουτάρχου: Βίοι Παράλληλοι, Λυκούργος 16. στο Στίγκα Α., Ανδρέου Ν., Λουκοπούλου Σ. ,κ.α. H επιληψία στα παιδιά κατά την αρχαιότητα ό. π.
Τρίτη 15 Απριλίου 2008
4. Η ιστορία της επιληψίας.
4. Η ιστορία της επιληψίας.
Η ιστορία της επιληψίας είναι τόσο μεγάλη όσο πιθανό αυτή της ανθρώπινης φυλής.[1] Τα συμπτώματα της επιληψίας αναγνωρίζονται από πολύ νωρίς και δίδονται σε αυτά υπερφυσικές ερμηνείες . Οι πιο πρώιμες αναφορές σε επιληψία χρονολογούνται στην πέμπτη χιλιετηρίδα π.Χ. στη Μεσοποταμία .Όπου επιληπτικές αύρες, γενικευμένοι σπασμοί και άλλες όψεις αυτού που οι αρχαίοι ονόμαζαν την ασθένεια της πτώσης (the falling disease) είχαν καταγραφεί με αξιοσημείωτα ακριβείς περιγραφές[2] Δύο Ασσυριακές και Βαβυλώνιες πήλινες πλάκες ,που εκτιμάτε να έγιναν μεταξύ 1067 και 1046 π.Χ. , θεωρούνται τα αρχαιότερα ιατρικά κείμενα για την επιληψία.[3]Στην Κίνα, διασώζεται ένα κείμενο με τίτλο Το κλασικό κείμενο του Κίτρινου αυτοκράτορα για την εσωτερική ιατρική, γραμμένο περίπου το 1000 π.Χ. το οποίο περιγράφει συμπτώματα της σχιζοφρένειας, της άνοιας και της επιληψίας. [4] Οι υπερφυσικές θεωρίες παρέμειναν κυρίαρχες για την αιτιολόγηση της παράξενης συμπεριφοράς και των νοητικών ασθενειών για πολλούς αιώνες.[5] Ωστόσο μαζί με αυτές τις αντιλήψεις συνυπήρχαν στο περιθώριο και οι ορθολογιστικές, όπως των Ιπποκρατικών .
[1] John Oxbury "epilepsy" The Oxford Companion to the Mind. Richard L. Gregory. Oxford University Press 1987. Oxford Reference Online. Oxford University Press. Open University of Cyprus. 23 February 2008
[2],Steven C. Schachter ,Τελευταία τροποποίηση 12/15/06, http://www.epilepsy.com/epilepsy/famous?print=true
[3] ECONOMOU, N.T. AND LASCARATOS, J. , ‘The Byzantine Physicians on Epilepsy’, Journal of the History of the Neurosciences, 14:346–352, 2005 Copyright © Taylor & Francis Inc.ISSN: 0964-704X print / 1744-5213 online DOI: 10.1080/096470490889385EPILEPSY
[4] Βικιπαίδεια Εξορκισμός, http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CE%BE%CE%BF%CF%81%CE%BA%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82
[5] Βικιπαίδεια Εξορκισμός, ό.π.
Η ιστορία της επιληψίας είναι τόσο μεγάλη όσο πιθανό αυτή της ανθρώπινης φυλής.[1] Τα συμπτώματα της επιληψίας αναγνωρίζονται από πολύ νωρίς και δίδονται σε αυτά υπερφυσικές ερμηνείες . Οι πιο πρώιμες αναφορές σε επιληψία χρονολογούνται στην πέμπτη χιλιετηρίδα π.Χ. στη Μεσοποταμία .Όπου επιληπτικές αύρες, γενικευμένοι σπασμοί και άλλες όψεις αυτού που οι αρχαίοι ονόμαζαν την ασθένεια της πτώσης (the falling disease) είχαν καταγραφεί με αξιοσημείωτα ακριβείς περιγραφές[2] Δύο Ασσυριακές και Βαβυλώνιες πήλινες πλάκες ,που εκτιμάτε να έγιναν μεταξύ 1067 και 1046 π.Χ. , θεωρούνται τα αρχαιότερα ιατρικά κείμενα για την επιληψία.[3]Στην Κίνα, διασώζεται ένα κείμενο με τίτλο Το κλασικό κείμενο του Κίτρινου αυτοκράτορα για την εσωτερική ιατρική, γραμμένο περίπου το 1000 π.Χ. το οποίο περιγράφει συμπτώματα της σχιζοφρένειας, της άνοιας και της επιληψίας. [4] Οι υπερφυσικές θεωρίες παρέμειναν κυρίαρχες για την αιτιολόγηση της παράξενης συμπεριφοράς και των νοητικών ασθενειών για πολλούς αιώνες.[5] Ωστόσο μαζί με αυτές τις αντιλήψεις συνυπήρχαν στο περιθώριο και οι ορθολογιστικές, όπως των Ιπποκρατικών .
[1] John Oxbury "epilepsy" The Oxford Companion to the Mind. Richard L. Gregory. Oxford University Press 1987. Oxford Reference Online. Oxford University Press. Open University of Cyprus. 23 February 2008
[2],Steven C. Schachter ,Τελευταία τροποποίηση 12/15/06, http://www.epilepsy.com/epilepsy/famous?print=true
[3] ECONOMOU, N.T. AND LASCARATOS, J. , ‘The Byzantine Physicians on Epilepsy’, Journal of the History of the Neurosciences, 14:346–352, 2005 Copyright © Taylor & Francis Inc.ISSN: 0964-704X print / 1744-5213 online DOI: 10.1080/096470490889385EPILEPSY
[4] Βικιπαίδεια Εξορκισμός, http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CE%BE%CE%BF%CF%81%CE%BA%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82
[5] Βικιπαίδεια Εξορκισμός, ό.π.
3. Η επιδίωξη ανακατασκευής μιας ταυτότητας: Συσχετίζοντας την επιληψία με την ευφυΐα
Η επιδίωξη ανακατασκευής μιας ταυτότητας: Συσχετίζοντας την επιληψία με την ευφυΐα
Μια αντίστοιχη προσπάθεια ενάντια στο υπερφυσικό μειονεκτικό μοντέλο του δαιμονισμού ,πέρα από την προσπάθεια του ορθολογισμού , είναι η συσχέτιση της επιληψίας με άτομα με κοινωνικό κύρος. Και επειδή η ιστορία γράφτηκε από άντρες και αυτοί είχαν κοινωνικό κύρος , γίνεται συσχέτιση με μεγάλους άντρες της ιστορίας που είχαν επιληψία . Για παράδειγμα μία γυναίκα με επιληψία αναφέρει:
Ο επιληπτικός είναι ένας φυσιολογικότατος άνθρωπος και δεν θα διέφερε σε τίποτα από σένα αν δεν έπεφτε στα πατώματα που και που. Ενδεικτικά σου αναφέρω μερικούς διάσημους επιληπτικούς :Βίνσεντ Βαν Γκόγκ, Ιούλιος Καίσαρας, Ντοστογιέφσκυ, Ηρακλής, Ναπολέων, Άλφρεντ Νόμπελ, Λόρδος Μπάιρον, Μέγας Αλέξανδρος, Ιωάννα της Λοραίνης, Μολιέρος, Λένιν, Σωκράτης…[1]
Όμως αυτή η προσπάθεια για μυθοποίηση και σύνδεση της επιληψίας με την ευφυΐα ,τη δημιουργικότητα και τις ηγετικές ικανότητες, μπορεί να βρει βάση μόνο ως υποστήριξη της πρότασης, ότι η επιληψία μπορεί να συναντάτε σε άτομα με διαφορετικές νοητικές δυνατότητες, από ευφυή μέχρι άτομα με νοητική υστέρηση. Ο Jerome Engel, θεωρεί πως δεν υπάρχουν δεδομένα που να υποστηρίζουν ότι είτε οι επιληπτικές κρίσεις , είτε η προδιάθεση για επιληψία να είναι ικανή να δημιουργήσει εξαιρετικά ταλέντα . [2] Αλλά μάλλον η τυχαία συνύπαρξη της επιληψίας και μεγαλοφυΐας δείχνει την πιθανότητα ότι μια κοινή διαταραχή, κατά καιρούς θα επηρεάσει και άτομα με ασυνήθιστες δυνατότητες.
Οι απόψεις ωστόσο διίστανται. Ο νευροψυχολόγος Dr. Paul Spiers, αναφέρει πως μερικές φορές, το ίδιο πράγμα που προκαλεί επιληψία, έχει και ως αποτέλεσμα τη χαρισματικότητα. Αν τραυματίσεις μια εγκεφαλική περιοχή ,αρκετά νωρίς στη ζωή σου , η αντίστοιχη περιοχή στην άλλη πλευρά έχει τη ευκαιρία να υπεραναπτυχθεί. [3] Η Eve LaPlanteστο βιβλίο της Seized αναφέρει ότι η μη φυσιολογική εγκεφαλική λειτουργία στην επιληψία κροταφικού λοβού διαδραματίζει κάποιο ρόλο στην δημιουργική σκέψη και στη δημιουργία τέχνης .[4] Επίσης ο ψυχίατρος Dr. David Bear, θεωρεί και αυτός ότι η μη φυσιολογική εγκεφαλική λειτουργία επιληψίας στον κροταφικό λοβό μπορεί να επηρεάσει τη δημιουργικότητα, ενώνοντας την ευαισθησία, την ενόραση και τη διαρκή κριτική προσοχή για την αναζήτηση της οντότητας που ονομάζουμε αλήθεια ή ομορφιά. [5]
Φυσικά η επιληψία - αν και όχι με τον τρόπο που ίσως υποστηρίζεται πιο πάνω - επηρέασε τη ζωή αυτών των ατόμων και κατεπέκταση και τα έργα τους. Για παράδειγμα υποστηρίχθηκε ότι η επιληψία έδωσε το βίωμα ,στην τεχνοτροπία των πινάκων του Vincent van Gogh . Ο Van Gogh χαρακτήρισε την κρίση του ως εσωτερική καταιγίδα. Παρουσίαζε παραισθήσεις , απρόκλητα αισθήματα θυμού, σύγχυση και φόβο, και πλημμύρα πρώιμων αναμνήσεων που τον αναστάτωναν λόγω του ότι ήταν πέραν του ελέγχου του. Ο Van Gogh είχε επίσης διακοπτόμενες κρίσεις (convulsive seizures). Ένας εργαζόμενος του νοσοκομείου παρευρισκόταν σε μια από αυτές , κατά τη διάρκεια της οποίας ο Van Gogh εξακολουθούσε να ζωγραφίζει. Την περίοδο με τις πιο βασανιστικές του κρίσεις, δημιούργησε τους πίνακες, A Starry Night, και το διάσημο Crows in the Wheatfields.[6]
Ο van Gogh και η επιληψία Ο Soren Kierkegaard , ο Δανός φιλόσοφος και θρησκευτικός διανοητής ,ο οποίος θεωρείται πατέρας του υπαρξισμού , προσπάθησε πάρα πολύ να κρατήσει την επιληψία του μυστικό.[7]
Η επιληψία είναι κεντρική πηγή θεμάτων ,προσωπικοτήτων και γεγονότων στα βιβλία του Fyodor Dostoevsky (ο οποίος είχε επιληψία). Τριάντα περίπου χαρακτήρες του, είχαν επιληψία. Επίσης στα κείμενα του Charles Dickens, πολλοί από τους ήρωες είχαν επιληψία .[8] Ο Lewis Carroll,στις ιστορίες του, Alice's Adventures in Wonderland και Through the Looking-Glass, πιθανότατα αναφερόταν (με την πτώση σε μια τρύπα, ή την αίσθηση της Αλίκης να σμικρύνουν ή να μεγεθύνονται πράγματα γύρω της είτε και η ίδια) στις δικές του εμπειρίες από τις κρίσεις κροταφικού λοβού.[9]
Ωστόσο , η προσπάθεια σύνδεσης της επιληψίας με την ευφυΐα , ιστορικά, βασίζεται σε υποθέσεις και συχνές αντιφάσεις και διαφωνίες, ειδικότερα όταν τα άτομα έζησαν πολύ παλιά ,όπως ο Σωκράτης ή ήταν μύθοι όπως ο Ηρακλής.
Ο Αριστοτέλης φαίνεται να είναι ο πρώτος που σύνδεσε την επιληψία με την ευφυΐα .Στον κατάλογο των επιφανών τότε επιληπτικών βρισκόταν και ο Σωκράτης. [10] Πιθανολογείτε, σε διάγνωση που έγινε 2,400 χρόνια μετά , βάση κειμενικών τεκμηρίων, πως ο Σωκράτης, βίωνε από την παιδική του ηλικία, περιοδικά σύνθετες και απλές κρίσεις έχοντας, επιληψία κροταφικού λοβού. [11] Θεωρείται ότι ο Ιούλιος Καίσαρας ήταν επιληπτικός, φέρεται ότι ο Καμβύσης ο βασιλιάς της Περσίας ήταν επιληπτικός,[12] αλλά και ο Μέγας Αλέξανδρος.[13]
Η ιστορία έδειξε ότι σπουδαίοι άνθρωποι όπως πολιτικοί , μουσικοί (Παγκανίνι), συγγραφείς (Μπάιρον, Ντοστογιέφσκι), ερευνητές (Νόμπελ), ζωγράφοι(Βαν Γκονγκ), φιλόσοφοι (Σωκράτης) και πολλοί άλλοι διακρίθηκαν παρά το γεγονός ότι έπασχαν από επιληψία.[14]
Ο Hughes J. R., αναφέρει πως πολλοί ομιλητές για την επιληψία, (για να έχουν την προσοχή του κοινού τους), αρχίζουν με την παρουσίαση μιας μεγάλης λίστας από διάσημα άτομα, λέγοντας πως είχαν επιληψία. Ωστόσο σε αρκετές περιπτώσεις υπήρξαν λανθασμένες διαγνώσεις και συγκεκριμένα αναφέρει σαράντα τρείς.
Για παράδειγμα ο Πυθαγόρας και ο Αριστοτέλης δεν είχαν κρίσεις ενώ ο Τσαϊκόφσκι είχε κρίσεις πριν από το θάνατό του, από δηλητηρίαση ή χολέρα. Τα πιο κοινά συμπτώματα που οδήγησαν σε λανθασμένη διάγνωση ήταν ψυχογενείς κρίσεις (όπως ο λόρδος Βύρωνας) ή άγχους(όπως ο Τολστόι) (11), κρίσεις από στέρηση αλκοόλ (όπως ο Πόε) (5) και πόνο (3).[15]
Συχνά οι ομάδες ατόμων, σύνδεσμοι, μέσα από την πολιτική της ταυτότητας για ανακατασκευή της και διεκδίκηση δικαιωμάτων (όπως και στην περίπτωση της ταυτότητας της δυσλεξίας) υιοθετούν αυτές τις ιστορικές αναφορές και τη συσχέτιση με την ευφυΐα, ως ενδυνάμωση του status της συγκεκριμένης ταυτότητας στην κοινωνία αλλά και ενδυνάμωση έμμεσα αλλά και άμεσα των ίδιων των ατόμων. [16] Ο Steven C. Schachter με λύπη του επισημαίνει πως δεν γνωρίζει να αναφέρει διασημότητες, της συγχρονίας μας, που έχουν επιληψία. Θεωρεί ότι αυτή η γνώση θα έδινε στους πάσχοντες πρότυπα να τους εμπνέουν και ηγέτες που θα ανέδυαν την δημόσια συνείδηση και κατανόηση της πάθησής τους .[17] Ευτυχώς, αναφέρει, έχουμε ιστορικά καταγεγραμμένα πάρα πολλούς ανθρώπους με ασυνήθιστα επιτεύγματα που πάσχουν από επιληψία, για να ενθαρρύνουν αλλά και να διαφωτίζουν τον κόσμο.
[1] nemertes http://nemertes.wordpress.com, Ιούλιος 21, 2007
[2] Professor of Neurology at the University of California School of Medicine and author of the book Seizures and Epilepsy.στο Steven C. Schachter ,Τελευταία τροποποίηση 12/15/06, http://www.epilepsy.com/epilepsy/famous?print=true
[3] ό. π.
[4] Steven C. Schachter ,Τελευταία τροποποίηση 12/15/06, http://www.epilepsy.com/epilepsy/famous?print=true
[5] ό. π.
[6] Steven C. Schachter, Painters, Τελευταία τροποποίηση:12/15/06
http://www.epilepsy.com/epilepsy/famous_painters
[7] Steven C. Schachter,Religious Figures, Τελευταία τροποποίηση:12/15/06 http://www.epilepsy.com/epilepsy/famous_religious και Devinsky Or., Lai G., «Spirituality and Religion in Epilepsy»
Epilepsy & Behavior 12 (2008) 636–643, www.sciencedirect.com
Ο Hughes J. R αμφισβητεί ότι η έπασχε από επιληψία αλλά από αδυναμία. Hughes J. R., «Did all those famous people really have epilepsy? » Epilepsy & Behavior 6 (2005) 115–139, www.sciencedirect.com, σ.136
[8] Steven C. Schachter, Classical Writers with Epilepsy
http://www.epilepsy.com/epilepsy/famous_writers
Τελευταία τροποποίηση:12/28/06
[9] Steven C. Schachter, Classical Writers with Epilepsy
http://www.epilepsy.com/epilepsy/famous_writers
Τελευταία τροποποίηση:12/28/06
[10] Steven C. Schachter ,Τελευταία τροποποίηση 12/15/06, http://www.epilepsy.com/epilepsy/famous?print=true
[11] Muramoto ,O. , Englert ,W. G., ‘Socrates and Temporal Lobe Epilepsy: A Pathographic Diagnosis 2,400 Years Later’ , International League Against Epilepsy Blackwell Publishing, Inc.C_ 2006 Epilepsia, 47(3):652–654, 2006
[12] ο Ηρόδοτος ο Αλικαρνασσεύς, ο οποίος τη θεωρεί κληρονομική νόσο, γράφει "Και γάρ τινα εκ γενεής νούσον μεγάλην λέγεται έχειν ο Καμβύσης, την ιερήν ονομάζουσί τινες. από Στίγκα Α., Ανδρέου Ν., Λουκοπούλου Σ. ,κ.α. H επιληψία στα παιδιά κατά την αρχαιότητα ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗΣ , Α' Nεογνολογικό Τμήμα Νoσoκoμείoυ Παίδων «Αγία Σoφία»Υποβλήθηκε: 1/7/2003http://www.iatrikionline.gr/
[13] Ο Ιούλιος Καίσαρας, ο Καμβύσης, και ο Ηρακλής ήταν επιληπτικοί http://www.xronos.gr/detail.php?ID=37666 , ό.π , επίσης για τον Καίσαρα και Μέγα Αλέξανδρο στο Παιδική επιληψία. http://dipe.kav.sch.gr/8ssea/arthra/alla-epilhpsia.html όπως ανακτήθηκε στις 8 Νοεμ. 2007, αλλά και για τον Μ. Αλέξανδρο , Ιούλιο Καίσαρα, Ναπολέοντα στο Steven C. Schachter, World Leaders Τελευταία τροποποίηση:12/15/06 http://www.epilepsy.com/epilepsy/famous_leaders, Ωστόσο ο Ιούλιος Καίσαρας είχε επιληψία τα δύο τελευταία χρόνια της ζωής του.
[14] Παιδική επιληψία. http://dipe.kav.sch.gr/8ssea/arthra/alla-epilhpsia.html όπως ανακτήθηκε στις 8 Νοεμ. 2007
[15] Hughes J. R., «Did all those famous people really have epilepsy? » Epilepsy & Behavior 6 (2005) 115–139, www.sciencedirect.com,
[16] Εικόνα από τον σύνδεσμο Newfoundland and Labrador www.nfld.net/epilepsy/learnaboutepilepsy.html
[17] Steven C. Schachter, Contemporary Celebrities with Epilepsyhttp://www.epilepsy.com/epilepsy/famous_contemporary ,Τελευταία τροποποίηση:12/15/06
Μια αντίστοιχη προσπάθεια ενάντια στο υπερφυσικό μειονεκτικό μοντέλο του δαιμονισμού ,πέρα από την προσπάθεια του ορθολογισμού , είναι η συσχέτιση της επιληψίας με άτομα με κοινωνικό κύρος. Και επειδή η ιστορία γράφτηκε από άντρες και αυτοί είχαν κοινωνικό κύρος , γίνεται συσχέτιση με μεγάλους άντρες της ιστορίας που είχαν επιληψία . Για παράδειγμα μία γυναίκα με επιληψία αναφέρει:
Ο επιληπτικός είναι ένας φυσιολογικότατος άνθρωπος και δεν θα διέφερε σε τίποτα από σένα αν δεν έπεφτε στα πατώματα που και που. Ενδεικτικά σου αναφέρω μερικούς διάσημους επιληπτικούς :Βίνσεντ Βαν Γκόγκ, Ιούλιος Καίσαρας, Ντοστογιέφσκυ, Ηρακλής, Ναπολέων, Άλφρεντ Νόμπελ, Λόρδος Μπάιρον, Μέγας Αλέξανδρος, Ιωάννα της Λοραίνης, Μολιέρος, Λένιν, Σωκράτης…[1]
Όμως αυτή η προσπάθεια για μυθοποίηση και σύνδεση της επιληψίας με την ευφυΐα ,τη δημιουργικότητα και τις ηγετικές ικανότητες, μπορεί να βρει βάση μόνο ως υποστήριξη της πρότασης, ότι η επιληψία μπορεί να συναντάτε σε άτομα με διαφορετικές νοητικές δυνατότητες, από ευφυή μέχρι άτομα με νοητική υστέρηση. Ο Jerome Engel, θεωρεί πως δεν υπάρχουν δεδομένα που να υποστηρίζουν ότι είτε οι επιληπτικές κρίσεις , είτε η προδιάθεση για επιληψία να είναι ικανή να δημιουργήσει εξαιρετικά ταλέντα . [2] Αλλά μάλλον η τυχαία συνύπαρξη της επιληψίας και μεγαλοφυΐας δείχνει την πιθανότητα ότι μια κοινή διαταραχή, κατά καιρούς θα επηρεάσει και άτομα με ασυνήθιστες δυνατότητες.
Οι απόψεις ωστόσο διίστανται. Ο νευροψυχολόγος Dr. Paul Spiers, αναφέρει πως μερικές φορές, το ίδιο πράγμα που προκαλεί επιληψία, έχει και ως αποτέλεσμα τη χαρισματικότητα. Αν τραυματίσεις μια εγκεφαλική περιοχή ,αρκετά νωρίς στη ζωή σου , η αντίστοιχη περιοχή στην άλλη πλευρά έχει τη ευκαιρία να υπεραναπτυχθεί. [3] Η Eve LaPlanteστο βιβλίο της Seized αναφέρει ότι η μη φυσιολογική εγκεφαλική λειτουργία στην επιληψία κροταφικού λοβού διαδραματίζει κάποιο ρόλο στην δημιουργική σκέψη και στη δημιουργία τέχνης .[4] Επίσης ο ψυχίατρος Dr. David Bear, θεωρεί και αυτός ότι η μη φυσιολογική εγκεφαλική λειτουργία επιληψίας στον κροταφικό λοβό μπορεί να επηρεάσει τη δημιουργικότητα, ενώνοντας την ευαισθησία, την ενόραση και τη διαρκή κριτική προσοχή για την αναζήτηση της οντότητας που ονομάζουμε αλήθεια ή ομορφιά. [5]
Φυσικά η επιληψία - αν και όχι με τον τρόπο που ίσως υποστηρίζεται πιο πάνω - επηρέασε τη ζωή αυτών των ατόμων και κατεπέκταση και τα έργα τους. Για παράδειγμα υποστηρίχθηκε ότι η επιληψία έδωσε το βίωμα ,στην τεχνοτροπία των πινάκων του Vincent van Gogh . Ο Van Gogh χαρακτήρισε την κρίση του ως εσωτερική καταιγίδα. Παρουσίαζε παραισθήσεις , απρόκλητα αισθήματα θυμού, σύγχυση και φόβο, και πλημμύρα πρώιμων αναμνήσεων που τον αναστάτωναν λόγω του ότι ήταν πέραν του ελέγχου του. Ο Van Gogh είχε επίσης διακοπτόμενες κρίσεις (convulsive seizures). Ένας εργαζόμενος του νοσοκομείου παρευρισκόταν σε μια από αυτές , κατά τη διάρκεια της οποίας ο Van Gogh εξακολουθούσε να ζωγραφίζει. Την περίοδο με τις πιο βασανιστικές του κρίσεις, δημιούργησε τους πίνακες, A Starry Night, και το διάσημο Crows in the Wheatfields.[6]
Ο van Gogh και η επιληψία Ο Soren Kierkegaard , ο Δανός φιλόσοφος και θρησκευτικός διανοητής ,ο οποίος θεωρείται πατέρας του υπαρξισμού , προσπάθησε πάρα πολύ να κρατήσει την επιληψία του μυστικό.[7]
Η επιληψία είναι κεντρική πηγή θεμάτων ,προσωπικοτήτων και γεγονότων στα βιβλία του Fyodor Dostoevsky (ο οποίος είχε επιληψία). Τριάντα περίπου χαρακτήρες του, είχαν επιληψία. Επίσης στα κείμενα του Charles Dickens, πολλοί από τους ήρωες είχαν επιληψία .[8] Ο Lewis Carroll,στις ιστορίες του, Alice's Adventures in Wonderland και Through the Looking-Glass, πιθανότατα αναφερόταν (με την πτώση σε μια τρύπα, ή την αίσθηση της Αλίκης να σμικρύνουν ή να μεγεθύνονται πράγματα γύρω της είτε και η ίδια) στις δικές του εμπειρίες από τις κρίσεις κροταφικού λοβού.[9]
Ωστόσο , η προσπάθεια σύνδεσης της επιληψίας με την ευφυΐα , ιστορικά, βασίζεται σε υποθέσεις και συχνές αντιφάσεις και διαφωνίες, ειδικότερα όταν τα άτομα έζησαν πολύ παλιά ,όπως ο Σωκράτης ή ήταν μύθοι όπως ο Ηρακλής.
Ο Αριστοτέλης φαίνεται να είναι ο πρώτος που σύνδεσε την επιληψία με την ευφυΐα .Στον κατάλογο των επιφανών τότε επιληπτικών βρισκόταν και ο Σωκράτης. [10] Πιθανολογείτε, σε διάγνωση που έγινε 2,400 χρόνια μετά , βάση κειμενικών τεκμηρίων, πως ο Σωκράτης, βίωνε από την παιδική του ηλικία, περιοδικά σύνθετες και απλές κρίσεις έχοντας, επιληψία κροταφικού λοβού. [11] Θεωρείται ότι ο Ιούλιος Καίσαρας ήταν επιληπτικός, φέρεται ότι ο Καμβύσης ο βασιλιάς της Περσίας ήταν επιληπτικός,[12] αλλά και ο Μέγας Αλέξανδρος.[13]
Η ιστορία έδειξε ότι σπουδαίοι άνθρωποι όπως πολιτικοί , μουσικοί (Παγκανίνι), συγγραφείς (Μπάιρον, Ντοστογιέφσκι), ερευνητές (Νόμπελ), ζωγράφοι(Βαν Γκονγκ), φιλόσοφοι (Σωκράτης) και πολλοί άλλοι διακρίθηκαν παρά το γεγονός ότι έπασχαν από επιληψία.[14]
Ο Hughes J. R., αναφέρει πως πολλοί ομιλητές για την επιληψία, (για να έχουν την προσοχή του κοινού τους), αρχίζουν με την παρουσίαση μιας μεγάλης λίστας από διάσημα άτομα, λέγοντας πως είχαν επιληψία. Ωστόσο σε αρκετές περιπτώσεις υπήρξαν λανθασμένες διαγνώσεις και συγκεκριμένα αναφέρει σαράντα τρείς.
Για παράδειγμα ο Πυθαγόρας και ο Αριστοτέλης δεν είχαν κρίσεις ενώ ο Τσαϊκόφσκι είχε κρίσεις πριν από το θάνατό του, από δηλητηρίαση ή χολέρα. Τα πιο κοινά συμπτώματα που οδήγησαν σε λανθασμένη διάγνωση ήταν ψυχογενείς κρίσεις (όπως ο λόρδος Βύρωνας) ή άγχους(όπως ο Τολστόι) (11), κρίσεις από στέρηση αλκοόλ (όπως ο Πόε) (5) και πόνο (3).[15]
Συχνά οι ομάδες ατόμων, σύνδεσμοι, μέσα από την πολιτική της ταυτότητας για ανακατασκευή της και διεκδίκηση δικαιωμάτων (όπως και στην περίπτωση της ταυτότητας της δυσλεξίας) υιοθετούν αυτές τις ιστορικές αναφορές και τη συσχέτιση με την ευφυΐα, ως ενδυνάμωση του status της συγκεκριμένης ταυτότητας στην κοινωνία αλλά και ενδυνάμωση έμμεσα αλλά και άμεσα των ίδιων των ατόμων. [16] Ο Steven C. Schachter με λύπη του επισημαίνει πως δεν γνωρίζει να αναφέρει διασημότητες, της συγχρονίας μας, που έχουν επιληψία. Θεωρεί ότι αυτή η γνώση θα έδινε στους πάσχοντες πρότυπα να τους εμπνέουν και ηγέτες που θα ανέδυαν την δημόσια συνείδηση και κατανόηση της πάθησής τους .[17] Ευτυχώς, αναφέρει, έχουμε ιστορικά καταγεγραμμένα πάρα πολλούς ανθρώπους με ασυνήθιστα επιτεύγματα που πάσχουν από επιληψία, για να ενθαρρύνουν αλλά και να διαφωτίζουν τον κόσμο.
[1] nemertes http://nemertes.wordpress.com, Ιούλιος 21, 2007
[2] Professor of Neurology at the University of California School of Medicine and author of the book Seizures and Epilepsy.στο Steven C. Schachter ,Τελευταία τροποποίηση 12/15/06, http://www.epilepsy.com/epilepsy/famous?print=true
[3] ό. π.
[4] Steven C. Schachter ,Τελευταία τροποποίηση 12/15/06, http://www.epilepsy.com/epilepsy/famous?print=true
[5] ό. π.
[6] Steven C. Schachter, Painters, Τελευταία τροποποίηση:12/15/06
http://www.epilepsy.com/epilepsy/famous_painters
[7] Steven C. Schachter,Religious Figures, Τελευταία τροποποίηση:12/15/06 http://www.epilepsy.com/epilepsy/famous_religious και Devinsky Or., Lai G., «Spirituality and Religion in Epilepsy»
Epilepsy & Behavior 12 (2008) 636–643, www.sciencedirect.com
Ο Hughes J. R αμφισβητεί ότι η έπασχε από επιληψία αλλά από αδυναμία. Hughes J. R., «Did all those famous people really have epilepsy? » Epilepsy & Behavior 6 (2005) 115–139, www.sciencedirect.com, σ.136
[8] Steven C. Schachter, Classical Writers with Epilepsy
http://www.epilepsy.com/epilepsy/famous_writers
Τελευταία τροποποίηση:12/28/06
[9] Steven C. Schachter, Classical Writers with Epilepsy
http://www.epilepsy.com/epilepsy/famous_writers
Τελευταία τροποποίηση:12/28/06
[10] Steven C. Schachter ,Τελευταία τροποποίηση 12/15/06, http://www.epilepsy.com/epilepsy/famous?print=true
[11] Muramoto ,O. , Englert ,W. G., ‘Socrates and Temporal Lobe Epilepsy: A Pathographic Diagnosis 2,400 Years Later’ , International League Against Epilepsy Blackwell Publishing, Inc.C_ 2006 Epilepsia, 47(3):652–654, 2006
[12] ο Ηρόδοτος ο Αλικαρνασσεύς, ο οποίος τη θεωρεί κληρονομική νόσο, γράφει "Και γάρ τινα εκ γενεής νούσον μεγάλην λέγεται έχειν ο Καμβύσης, την ιερήν ονομάζουσί τινες. από Στίγκα Α., Ανδρέου Ν., Λουκοπούλου Σ. ,κ.α. H επιληψία στα παιδιά κατά την αρχαιότητα ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗΣ , Α' Nεογνολογικό Τμήμα Νoσoκoμείoυ Παίδων «Αγία Σoφία»Υποβλήθηκε: 1/7/2003http://www.iatrikionline.gr/
[13] Ο Ιούλιος Καίσαρας, ο Καμβύσης, και ο Ηρακλής ήταν επιληπτικοί http://www.xronos.gr/detail.php?ID=37666 , ό.π , επίσης για τον Καίσαρα και Μέγα Αλέξανδρο στο Παιδική επιληψία. http://dipe.kav.sch.gr/8ssea/arthra/alla-epilhpsia.html όπως ανακτήθηκε στις 8 Νοεμ. 2007, αλλά και για τον Μ. Αλέξανδρο , Ιούλιο Καίσαρα, Ναπολέοντα στο Steven C. Schachter, World Leaders Τελευταία τροποποίηση:12/15/06 http://www.epilepsy.com/epilepsy/famous_leaders, Ωστόσο ο Ιούλιος Καίσαρας είχε επιληψία τα δύο τελευταία χρόνια της ζωής του.
[14] Παιδική επιληψία. http://dipe.kav.sch.gr/8ssea/arthra/alla-epilhpsia.html όπως ανακτήθηκε στις 8 Νοεμ. 2007
[15] Hughes J. R., «Did all those famous people really have epilepsy? » Epilepsy & Behavior 6 (2005) 115–139, www.sciencedirect.com,
[16] Εικόνα από τον σύνδεσμο Newfoundland and Labrador www.nfld.net/epilepsy/learnaboutepilepsy.html
[17] Steven C. Schachter, Contemporary Celebrities with Epilepsyhttp://www.epilepsy.com/epilepsy/famous_contemporary ,Τελευταία τροποποίηση:12/15/06
2. Ο σημαίνον όρος στην ελληνική γλώσσα και η οντολογία της επιληψίας.
1. Ο σημαίνον όρος στην ελληνική γλώσσα και η οντολογία της επιληψίας.
Η επιληψία ,ο σεληνιασμός, η ιερά νόσος, η Ηράκλεια νόσος, ο δαιμονισμός, χρησιμοποιούνταν σε διάφορες συγχρονίες αλλά και παράλληλα, με διαφορετικές ερμηνείες. Οι ονομασίες αυτές είχαν ως προέλευση είτε την αιτιολογία της επιληψίας (ιερά, σεληνιασμός και δαιμονισμός) είτε επειδή συσχετίζονταν με ένα πρόσωπο (Ηράκλεια). Ακόμα και αν άλλαζε η ερμηνεία της επιληψίας, δεν άλλαζε απαραίτητα και το όνομά της (όπως για παράδειγμα η χρήση του όρου ιερά από τους Ιπποκρατικούς). Ακόμα παρατηρείται και η χρήση των όρων επιληψία , σεληνιασμός και δαιμονισμός ως συνώνυμα της ίδιας συγχρονίας που έχουν την ίδια έννοια .
Επιληψία, η ιερά νόσος.
Ο όρος " ιερά νόσος " απαντάται για πρώτη φορά στον προσωκρατικό Ηράκλειτο τον Εφέσιο (Ε' αιώνας π.Χ.), με διαφορετική όμως σημασία. Χρησιμοποιεί αυτή την έννοια για να παρομοιάσει κάτι ως πολύ κακό. Αναφέρεται ότι "Την έπαρση (αλαζονεία, υπερηφάνεια) έλεγε ιερά νόσο".[1] Είναι τόσο άσχημο να έχεις αλαζονεία όσο να έχεις επιληψία. Μία συσχέτιση που υπάρχει και στην Κλίμαξ, του Ιωάννη του Σιναϊτου το 525/600 μ. Χ., υπερηφανία εστί […]επιληψίας υπόθεσις. [2] Παρά την συνύπαρξη και του όρου επιληψία κατά τον 5ο αι. π.Χ., ο όρος ιερά νόσος συναντάται πιο συχνά . [3] Οι ιπποκρατικοί γιατροί ,παρά την ορθολογιστική στάση τους ως προς την επιληψία, ούτε αυτοί κατείχαν έναν όρο τεχνικού περιεχομένου, αλλά χρησιμοποιούσαν και αυτοί τον όρο ιερά νόσος. Ωστόσο ο Jacques Jouanna επισημαίνει πως στη πλειονότητα των αποσπασμάτων της Ιπποκράτειας συλλογής , ο όρος παρουσιάζεται με μια ελαφρυντική παραλλαγή , ως νόσος την οποία αποκαλούν ιερά. Έτσι οι γιατροί αποστασιοποιούνται από την παραδοσιακή ονομασία και την έννοια πίσω από αυτήν.[4] Δίδεται στην επιληψία η ονομασία "Μεγάλη ή ιερή νούσος" και από το χαρακτηρισμό αυτό προέρχεται ο όρος "grand mal" που δόθηκε πολύ αργότερα από τους Γάλλους.[5]
Ο Πλούταρχος το 50-120 μ.Χ.(περίπου) γράφοντας για τη Σπάρτη, αναφέρετε σε επιληπτικά παιδία χρησιμοποιώντας τον όρο επιληψία (τα επιληπτικά ) αντί ιερά νόσος.[6] Επιλαμβάνω είχε τη σημασία του επιτίθεμαι, όπως η ασθένεια η οποία επιτίθεται ξαφνικά στον οργανισμό.[7]
Κατά τους βυζαντινούς χρόνους η επιληψία δεν αναφερόταν πλέον ως ιερά νόσος. Ο όρος αυτός αποδιδόταν πλέον κατ’ ευφημισμό στην λέπρα .[8] Ο Αρεταίος ο Καππαδόκης (Α' αιώνας μ. Χ.) χρησιμοποιεί πλέον τον όρο επιληψία .[9] Ο Αρεταίος περιγράφει τους ασθενείς, με το τέλος μιας μεγάλης επιληψίας, άκεφους και κατηφείς από την ταλαιπωρία και την ντροπή από τη συμφορά τους.[10] Ο Αέτιος Αμιδηνός (ΣΤ' αιώνας μ. Χ.) αναφέρεται στην επιληψία και χρησιμοποιεί το ρήμα "επιληπτεύομαι". Επίσης διαχωρίζει την παιδική επιληψία από του ενηλίκου που ονομάζει σκοτωματική , [11]όπως ο Αρεταίος ο Καππαδόκης.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει η ερμηνεία του Θεοφάνη Νόννου (Ι' αιώνας μ.Χ.) στο βιβλίο του "Επιληψία Παίδων", για τον όρο ιερά νόσος. Θεωρεί πως έχει ονομαστεί η νόσος , επιληψία, γιατί κυριεύει και κυριαρχεί στις αισθήσεις (δηλαδή στη συνείδηση του αρρώστου). Το ίδιο ,προσθέτει ,έχει ονομαστεί και ιερά νόσος γιατί ο εγκέφαλος είναι ιερός και πολύτιμος.[12] Μια ερμηνεία μέσα από τη συγχρονική του αντίληψη ,ότι η επιληψία έχει ως αιτία τον εγκέφαλο, κάτι που δεν ίσχυε πριν τον 6ο αι. π.χ. όπου και χρησιμοποιούταν ο όρος.
Ο Βαβυλώνιος Θεός της σελήνης SinΕπιληψία και σεληνιασμός .
Μια πολύ παλιά αντίληψη για τη θεϊκή προέλευση της επιληψίας σχετίζεται με θεότητα που ταυτιζόταν με τη Σελήνη .Επειδή θεωρήθηκε πως υπεύθυνη για τη νόσο ήταν αυτή η θεότητα ονομάστηκε "σεληνιασμός". [13]
Στην Εβραϊκή βίβλο, στον Ψαλμό ρκα,6 αναφέρεται η επιβλαβής επίδραση της σελήνης .[14]Οι επιληπτικοί στην Καινή Διαθήκη, όπως και πιο παλιά, αποκαλούνται "σεληνιαζόμενοι" ωστόσο η αιτιολογία που της αποδιδόταν διαφοροποιήθηκε .Στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο (ιζ, 14 ) παρά τη χρήση του συγκεκριμένου όρου , η αιτιολογία βασίζεται στην κατοχή από δαίμονα.[15] Στο Ευαγγέλιο αναφέρει :"Και προσήνεγκαν αυτώ πάντας τους κακώς έχοντας νόσοις και βασάνοις συνεχομένους και δαιμονιζομένους και σεληνιαζομένους".[16] Ο όρος σεληνιάζεται χρησιμοποιείται μόνο εδώ και στο κατά Ματθαίο (4.24), στην Καινή διαθήκη.[17]
Άλλοτε θεωρείται σημαντική η σελήνη κατά τη θεραπεία του ασθενή. Όπως στην περίπτωση του Pediacus Dioscorides κατά τον 1ο αι. μ.Χ., που αναφερόταν στην αναδυόμενη φάση του φεγγαριού. Οι πέτρες χελιδονιού που πρότεινε ο Διοσκορίδης , συνέχισαν να συστήνονται μέχρι και τα γραφόμενα του Thomas Willis (1675). [18] Η συσχέτιση σελήνης και επιληψίας συνεχίζεται . O Μιχαήλ Ψελλός (βυζαντινός γιατρός του 11ου αι.) θεωρούσε πως υπάρχει διαφοροποίηση στον ατμοσφαιρικό αέρα, οφειλόμενη στις διάφορες φάσεις του φεγγαριού, και συνεκδοχικά και διαφοροποίηση στον εισπνεόμενο αέρα. Αλλά αυτή η διαφοροποίηση του εισπνεόμενου αέρα μπορούσε να επηρεάσει ευπαθή άτομα.[19] Ο όρος προήλθε από την πεποίθηση ότι η επιληψία επηρεαζόταν από τη σελήνη, μια άποψη που παρέμεινε τουλάχιστο μέχρι τον δέκατο έβδομο αιώνα στην Ευρώπη.[20] Συστηματικές μελέτες στις αρχές του19ου αι. στη Γαλλία, θεωρούν τη σελήνη μια από τις αιτίες επιληψίας.[21]
Πρόσφατες έρευνες ασχολούνται επίσης με τους περιβαλλοντικούς παράγοντες που συσχετίζονται με κρίσεις επιληψίας και συμπεριλαμβάνουν σε αυτές και τον κύκλο του φεγγαριού. Χωρίς ακόμα να κατανοήσουν κάποια αιτιακή σχέση.
Σε μια έρευνα συσχέτισης εισδοχής ασθενών με status epilepticus , σε σχέση με την ώρα της μέρας, την μέρα, την εποχή , τον κύκλο του φεγγαριού, και τις καιρικές συνθήκες , υπήρξε σημαντική συσχέτιση με τις ημερήσιες , εβδομαδιαίες ,καιρικές μεταβλητές και τον κύκλο του φεγγαριού. Σε αντίθεση με την κοινή αντίληψη η κρίση δε συσχετίζεται με την πανσέληνο ούτε με τη νέα σελήνη αλλά μερικές μέρες μετά τη νέα σελήνη.[22]Αυτά τα αποτελέσματα έρχονται σε αντίθεση με άλλη έρευνα που υποστηρίζει συσχέτιση μεταξύ της περιόδου κοντά στην πανσέληνο .Υποστηρίζοντας έτσι την αρχαία αντίληψη της περιοδικής αύξησης της συχνότητας των κρίσεων κατά τις μέρες της πανσελήνου.[23]Επίσης άλλη έρευνα βρίσκει σημαντική συσχέτιση στις περιόδους πανσελήνου και νέας σελήνης. Ο αριθμός των ασθενών και των κρίσεων αυξάνονται, υποδεικνύοντας την ανάγκη μελέτης της μαγνητικής φύσης και της παθολογίας της επιληψίας.[24] Άλλες έρευνες απορρίπτουν τη ύπαρξη συσχέτισης. [25]
Σε αγγλόφωνη βιβλιογραφία ο σεληνιασμός αποδίδεται ως ‘moonstruck’ ή lunacy.[26] Ο όρος lunacy, συνώνυμο της τρέλας, συσχετιζόμενης με τις αλλαγές του φεγγαριού.[27] Όρος που χρησιμοποιείται ευρέως μέχρι και τον 19ο αι. ακόμα και νομικά, συνώνυμο του ‘mental illness’ και ‘mental disorder’.[28] Εμπειρικές έρευνες επανειλημμένα απέτυχαν να βρουν σημαντική συσχέτιση μεταξύ φάσεων του φεγγαριού και εισδοχές σε ψυχιατρεία, αυτοκτονίες, ή με κάποιον άλλο αντικειμενικό δείκτη ψυχικής διαταραχής.[29] Αλλά ο αρχικός συσχετισμός της λέξης lunacy ,στην οποία βασίστηκε o συσχετισμός, είχε άλλη ιστορική προέλευση . Ο Hugh Farmer το 1775, αναφέρει πως στους ελληνιστικούς και ρωμαϊκούς χρόνους η λέξη lunacy ήταν συνώνυμη με την επιληψία.[30]
Η Ηράκλεια νόσος και η μανία.
Οι αρχαίοι Έλληνες ονόμαζαν την επιληψία Ηράκλεια νόσο ή απλά Ηράκλεια (όταν μιλούσαν για παθολογία). Στη Βικιπαίδεια αναφέρεται ότι η ονομασία αυτή είχε δοθεί από τη μεγάλη δύναμη της φοβερής αυτής νόσου.[31]
Ο Ρούντολφ Γιόπστ υποστηρίζει όμως ότι συνήθως η επιληψία συνδεόταν με την ιδιοφυία, δηλαδή λεγόταν «ηράκλεια νόσος», όχι μόνο γιατί ήταν μία βαριά νόσος (είχε τόση δύναμη όσο και ο Ηρακλής) αλλά επειδή έπασχε και ο Ηρακλής από τη νόσο αυτή.[32] Το ίδιο υποστηρίζεται και από άλλους ερευνητές και συνδέσμους για την επιληψία,[33] ότι ο Ηρακλής έπασχε από είδος επιληψίας, μανία. [34]
Ωστόσο αυτή η προσπάθεια σύνδεσης ευφυΐας και επιληψίας ως πολιτική της ταυτότητας, γίνεται εκ των υστέρων και δεν προηγείται όπως στην περίπτωση του Ηρακλή, έτσι που να προϋπήρχε ένας πολιτικά ορθός μύθος. Η σύνδεση αυτή- επιληψία και Ηρακλή- στην περίπτωση της αρχαιότητας δεν ερχόταν να προσδώσει κοινωνικό status στην επιληψία αλλά να δώσει όνομα στην μεγάλη τιμωρία από τους θεούς, να αιτιολογήσει την παράλογη του συμπεριφορά.
Αν και ο Ηρακλής ήταν υπαρκτό πρόσωπο, μόνο ο μύθος του σώζεται.[35] Η μανία του εξυπηρετούσε την πλοκή του μύθου, για την αιτιολόγηση μιας παράλογης πράξης, για το ότι ακολούθως έπρεπε να ζητήσει συγχώρεση από τους θεούς, ήταν ο λόγος που έκανε τους άθλους. Επιπρόσθετα διαφαίνεται από τον μύθο η αντίληψη ότι την επιληψία την δίνουν οι Θεοί (η θεά Ήρα , μέσω της Ίρις και της θεότητας Λύσσας στην συγκεκριμένη περίπτωση).
Ο Ηρακλής σύμφωνα με τον μύθο, φανερώνεται να χτυπάει τους Δελφούς(οχυρό των Ορχομενίων).Η ιστορία του καβγά με τον Απόλλωνα για τον τρίποδα, συμβολίζει την προσπάθεια του Ηρακλή να υποτάξει τους Δελφούς. Ο Κρέοντας φοβήθηκε τη δύναμη που απέκτησε, και του αφαίρεσε την εξουσία.[36] Η τρέλα/τιμωρία του Ηρακλή ίσως εκφράζει τη δύναμη των Δελφών που ασκούσαν στη διαμόρφωση των μύθων και του ηθολογικού τους περιεχομένου, του φόβου για την ιεροσυλία και την τιμωρία. Επίσης φαίνεται η συσχέτιση –όπως και στον Ηράκλειτο και τον Ιωάννη τον Σιναϊτη μεταγενέστερα- της επιληψίας με την υπερηφάνεια.[37] Ίσως να υπάρχει και συσχέτιση με την διαταραχή της μανίας και το σύμπτωμα της διογκωμένης αυτοεκτίμησης. Σύμφωνα με τον μύθο, η Ήρα του ενέπνευσε αυτή την μανία για να τον τιμωρήσει για τις υπερβολές του.[38]
Ο Ευριπίδης, μαθητής του Αναξαγόρα και φίλος του Σωκράτη, ελέγχοντας τους μύθους, πολλές φορές διδάσκει ότι οι Θεοί δεν κάνουν τίποτα κακό, ότι το θείο είναι αίτιο μόνο του καλού και ότι ο θεός είναι πνεύμα.[39] Η τρέλα του Ηρακλή και ο φόνος της γυναίκας και των παιδιών του, ήταν στοιχεία παραδεδομένα από τον αντίστοιχο μύθο.[40] Ο Ευριπίδης ,το 421-415 π.Χ., δίνει άλλη, τραγικότερη εκδοχή στον μύθο του Ηρακλή. Η μανία, από τον φθόνο της Ήρας, έπεται των άθλων.[41] Ο Θησέας με το να πείσει τον Ηρακλή να μην αυτοκτονήσει, προβάλλει ίσως την λογική εναντίον της πρόληψης των θείων βουλήσεων.[42]
Ο Ηρακλής σύμφωνα με την τραγωδία του Ευριπίδη, καταλαμβάνεται από μανία (τρέλα). Η Ίρις προστάζει τη θεότητα Λύσσα, με τη θέληση της Ήρας «μανίας τ’ επ’ άνδρί τώδε και παιδοκτόνους φρένων ταραγμούς και πόδων σκιρτήματα έλαυνε»(στ.835-836).[43] Ο Ευριπίδης χαρακτηρίζεται ζωγράφος των νοσημάτων της ψυχής και της ανθρώπινης αδυναμίας. [44]Η μανία του Ηρακλή περιγράφεται με φρενιασμένα τα μάτια που στριφογυρνούσαν και έσταζαν αίμα. Επίσης έβγαζε αφρούς. Τις παράλογες πράξεις των φόνων της οικογένειάς του σταμάτησε η θεά Αθηνά ρίχνοντάς του στο στήθος ένα βράχο. Τον βύθισε σε ύπνο, πέφτοντας στο χώμα με την πλάτη και κτυπώντας σε μια κολόνα. [45]
Η επιληψία στο κείμενο αυτό, ως μανία συνδέεται με την προσωρινή τρέλα και την λύσσα. Η λύσσα στα αρχαία σήμαινε την μανία, τη μανιώδης ορμή κυρίως στον πόλεμο και την παραφροσύνη, τρέλα.[46] Λύσσα σήμερα ονομάζουμε την ιογενή αυτή ασθένεια αλλά και μεταφορικά την παράφορη μανία ως συνώνυμο της τρέλας, της ορμητικότητας, της αλλοφροσύνης και της παράφορης οργής. Σύμφωνα με μια εκδοχή, η λύσσα προσδιόριζε αρχικώς μια λυκόμορφη θεότητα που μεταμόρφωνε τον σκύλο σε λύκο.[47] Με την μανία σήμερα εννοούμε και την διατάραξη του λογικού, την παραφροσύνη.[48] Μανία σύμφωνα με την ψυχολογία είναι η διαταραχή των ψυχικών λειτουργιών, με συμπτώματα όπως διαταραχή της συναισθηματικής διάθεσης (π.χ. ευερεθιστότητα), παραληρητικές ιδέες και ψευδαισθήσεις, αλλά και διογκωμένη αυτοεκτίμηση.[49]
Ο Διόδωρος ο Σικελιώτης καταγράφει τον μύθο του Ηρακλή όπως τον άντλησε από τον Μάτρι τον Θηβαίο.[50] Η Ήρα και εδώ με παρόμοιο τρόπο του στέλνει τη λύσσα (λύτταν), και μέσα στο ψυχικό του άγχος τον έπιασε μανία, μια προσωρινή κατάσταση που έχασε τα λογικά του και σκότωσε τα παιδιά του εν αγνοία του.[51]
Το ίδιο μοτίβο, με την μανία που καταλαμβάνει τον ήρωα συναντάμε και στις Τραχίνιες του Σοφοκλή. Ο Αίαντας καταλαμβάνεται προσωρινά από μανία .[52]Ο Όμηρος χρησιμοποιεί τη λέξη μαινάς και μαίνομαι, δηλαδή κατέχομαι από μανία και λύσσα, ως την πολεμική μανία.[53] Ο Αίαντας στην Ιλιάδα παρουσιάζεται να τρελαίνεται από τη θεά για να μην προκαλέσει πιο μεγάλο κακό και επιτίθεται στα πρόβατα.
Στην ιστοσελίδα του γερμανικού μουσείου για την επιληψία, ο Ηρακλής παρουσιάζεται ως ένας από τους διάσημους επιληπτικούς. Υποθέτεται, σύμφωνα με τις περιγραφές του Ευριπίδη, ότι πρόκειται πιθανό για μερικές-σύνθετες κρίσεις από εστιακή επιληψία. Επίσης διαφαίνεται η προκατάληψη που υπήρχε παλαιότερα ότι κατά τη διάρκεια ή μετά από μια κρίση το άτομο μπορούσε να τρελαθεί και να αποτελέσει κίνδυνο για τους άλλους. [54]
Ο δαιμονισμός.
Κατά την περίοδο του Χριστιανισμού και με επιρροή από τον Ιουδαϊσμό αλλά και από αντιλήψεις που υπήρχαν παράλληλα με τη δωδεκα-θεϊστική θρησκεία, χρησιμοποιείται ευρέος ο όρος δαιμονισμός. Ο όρος βασίζεται στην πίστη ύπαρξης δαιμόνων υπαίτιων για τις ασθένειες. Μέσα από τον όρο του δαιμονισμού συμπεριλαμβάνονται ποικίλες ασθένειες εκ των οποίων και η επιληψία. Αναφορές από τα Ευαγγέλια και βιογραφίες Αγίων, που θα αναφερθούν πιο κάτω (Β΄ μέρος. Η επιληψία κατά τον Χριστιανισμό), περιγράφουν συμπτώματα επιληψίας και αντίστοιχες θεραπείες ως δαιμονισμένων . Ο Λέων ο Ιατροσοφιστής τον 9ο αι. κληρικός και αργότερα αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης, θεωρούσε την επιληψία, τον δαιμονισμό και το σεληνιασμό συνώνυμα αλλά αναγνώριζε ως ορθό όρο, την επιληψία. Επισημαίνει πως οι άλλοι όροι ήταν διαδεδομένοι ανάμεσα στους απλούς ανθρώπους της εποχής του.[55] Στη χρήση αυτών των όρων από τους απλούς ανθρώπους συνέβαλαν σημαντικά οι αναφορές στα ευαγγέλια (βλ. Η επιληψία στην Αγία Γραφή ) αλλά και σε μετέπειτα καταγραφές θαυμάτων ίασης ατόμων με επιληψία ως θεραπεία δαιμονισμένου (βλ Ο Άγιος Τύχωνας και η επιληψία ). Ο όρος σεληνιάζεται περιγράφει μικρότερο εύρος παθολογιών από ότι ο δαιμονισμός. Ο Απ. Παύλος όταν χρησιμοποιεί και τους δύο όρους (σεληνιασμός και δαιμονισμός) ως συνώνυμα, αναφέρεται στην επιληψία.
Σταδιακά η χρήση του όρου δαιμονισμός σε εκκλησιαστικά κείμενα που να αναφέρεται σε επιληψία περιορίζεται. Στα θαύματα του Αγίου Νεκταρίου, αναφέρεται περίπτωση θεραπείας δαιμονιζόμενου παίδος, το 1971, που δεν αναφέρεται σε επιληψία. Επίσης αναφέρεται άλλο θαύμα ως θεραπεία σπασμών παιδιού με συχνές κρίσεις [56]
[1] "Την οίησιν ιεράν νόσον έλεγε" Διογένους Λαερτίου: Φιλόσοφος Ιστορία ή Περί Βίων, Δογμάτων, και Αποφθεγμάτων των εν Φιλοσοφία Ευδοκιμησάντων, Βιβλία Δέκα ΙΧ, 7.στο Στίγκα Α., Ανδρέου Ν., Λουκοπούλου Σ. ,κ.α. H επιληψία στα παιδιά κατά την αρχαιότητα ό. π.
[2] Ιωάννη του Σιναϊτου, Κλίμαξ, εκδοση 9, Ιερά Μονή Παρακλήτου ,Ωροπός Αττικής,2002, Περι της ακέφαλου Υπερηφανίας ΚΒ΄1. Ο Ιωάννης ο Σιναϊτης είχε σοφίας εγκυκλίου και παρακολούθησε ανώτερο κύκλο μορφώσεως, ,εξ ου και η προσωνυμία Σχολαστικός .Ωστόσο ο Αρχιμ. Ιγνάτιος , στην εισαγωγή(σελ.8)αναφέρει πως ,αραιά και σπάνια παραπέμπει η Κλίμαξ στους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους και προσθέτει : Θα ήταν όμως εξεζητημένο ,στηριζόμενοι εις ελάχιστες παραπομπές να ομιλούμε για σοβαρά επίδραση από την αρχαία φιλοσοφία.
[3] ECONOMOU, N.T. AND LASCARATOS, J. , ‘The Byzantine Physicians on Epilepsy’, Journal of the History of the Neurosciences, 14:346–352, 2005 Copyright © Taylor & Francis Inc.ISSN: 0964-704X print / 1744-5213 online DOI: 10.1080/096470490889385EPILEPSY
[4] Jacques Jouanna, Ιπποκράτης, (σ. 236) μτφρ. Δ. Τσιλιβερίδης, Ινστιτούτο του βιβλίου-Α. Καρδαμίτσα ,Αθήνα, 1998
[5] Στίγκα Α., Ανδρέου Ν., Λουκοπούλου Σ. ,κ.α. H επιληψία στα παιδιά κατά την αρχαιότητα ό. π.
[6] "Εν Σπάρτη, ουδέ ύδατι τα βρέφη, αλλ' οίνω περιέλουον αι γυναίκες, βάσανόν τινα ποιούμεναι της κράσεως αυτών. Λέγεται γαρ εξίστασθι τα επιληπτικά και νοσώδη προς τον άκρατον αποσφακελιζόντα, τα δ' υγιεινά μάλλον στομούσθαι και κρατύνεσθαι την έξιν". Πλουτάρχου: Βίοι Παράλληλοι, Λυκούργος 16. στο Στίγκα Α., Ανδρέου Ν., Λουκοπούλου Σ. ,κ.α. H επιληψία στα παιδιά κατά την αρχαιότητα ό. π. και Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι Τόμος 5: Περικλής- Φάβιος Μάξιμος, Κάκτος, 1993, σ.13
[7] Μπαμπινιώτης Γ. , Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας, Κέντρο Λεξικολογίας Ε.Π.Ε., Αθήνα, 1998. επιληψία,σ.656.
[8] Αυτός ό όρος φαίνεται να υιοθετήθηκε χάρη στους πατέρες της Βυζαντινής εκκλησίας , Γρηγόριο τον Νανζιανζινό και Ιωάννη τον Χρυσόστομο ,καθώς και οι δύο έζησαν σε περιοχή στην οποία εξαπλώθηκε η λέπρα. Η λέπρα θεωρείτο σχεδόν δαιμονικό μαρτύριο. Lascaratos, 1996 από ECONOMOU, N.T. AND LASCARATOS, J. , ‘The Byzantine Physicians on Epilepsy’, Journal of the History of the Neurosciences, 14:346–352, 2005 Copyright © Taylor & Francis Inc.ISSN: 0964-704X print / 1744-5213 online DOI: 10.1080/096470490889385EPILEPSY
[9] Δίνησις δε σκοτώματος και της επιληψίης πρόκλησις". Στίγκα Α., Ανδρέου Ν., Λουκοπούλου Σ. ,κ.α. H επιληψία στα παιδιά κατά την αρχαιότητα ό. π.
[10] δύσθυμοι, κατηφέες καμάτω και αισχύνη του δεινού ,στο Στίγκα Α., Ανδρέου Ν., Λουκοπούλου Σ. ,κ.α. H επιληψία στα παιδιά κατά την αρχαιότητα ό. π.
[11] Στίγκα Α., Ανδρέου Ν., Λουκοπούλου Σ. ,κ.α. H επιληψία στα παιδιά κατά την αρχαιότητα ό. π.
[12] Στίγκα Α., Ανδρέου Ν., Λουκοπούλου Σ. ,κ.α. H επιληψία στα παιδιά κατά την αρχαιότητα ό. π.
[13] Εικόνα από encarta.msn.com/.../babylonian_moon_god_sin.html
[14] Αγία Γραφή , Βιβλική εταιρεία , Αθήνα . Ψαλμός ρκα ,6
[15] "epilepsy" A Dictionary of the Bible. W. R. F. Browning. Oxford University Press, 1997. Oxford Reference Online. Oxford University Press. Open University of Cyprus. 23 February 2008
[16] Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, Ματθαίος ιζ, 14.στο Στίγκα Α., Ανδρέου Ν., Λουκοπούλου Σ. ,κ.α. H επιληψία στα παιδιά κατά την αρχαιότητα ό. π.
[17] J. Keir Howard "Epilepsy" The Oxford Companion to the Bible. Bruce M. Metzger and Michael D. Coogan, eds. Oxford University Press Inc. 1993. Oxford Reference Online. Oxford University Press. Open University of Cyprus. 23 February 2008
[18] Eadie M J ,The antiepileptic Materia Medica of Pediacus Dioscorides, Journal Of Clinical Neuroscience: Official Journal Of The Neurosurgical Society Of Australasia [J Clin Neurosci] 2004 Sep; Vol. 11 (7), pp. 697-701, http://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=cmedm&AN=15337127&site=ehost-live
[19] Leven,1995 στο ECONOMOU, N.T. AND LASCARATOS, J. , ‘The Byzantine Physicians on Epilepsy’, Journal of the History of the Neurosciences, , ό. π.
[20] J. Keir Howard "Epilepsy" The Oxford Companion to the Bible. Bruce M. Metzger and Michael D. Coogan, eds. Oxford University Press Inc. 1993. Oxford Reference Online. Oxford University Press. Open University of Cyprus. 23 February 2008
[21] Devinsky J., «A diary of epilepsy in the early 1800s», Epilepsy & Behavior 10 (2007) 304–310www.sciencedirect.com σ.309
[22]Peaking at day 3 after new moon, with a weaker peak 7 days after full moon, and a minimum 3 days before new moon. Poster Session I , Epilepsia (Series 4); Oct2007 Supplement 6, Vol. 48, p1-118, 118p, Blackwell Publishing Limited
[23] Polychronopoulos P; Argyriou AA; Sirrou V; Huliara V; Aplada M; Gourzis P; Economou A; Terzis E; Chroni E Neurology Lunar phases and seizure occurrence: just an ancient legend? ,NEUROLOGY , 2006 May 9; 66(9): 1442-3 (10 ref)
[24]Vul' FR "Lunar rhythms" in the course of the epileptic process, Zhurnal Nevropatologii I Psikhiatrii Imeni S.S. Korsakova (Moscow, Russia: 1952) [Zh Nevropatol Psikhiatr Im S S Korsakova] 1976 Dec; Vol. 76 (12), pp. 1875-9.
http://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=cmedm&AN=1015128&site=ehost-live
[25]Benbadis, S., Chang, S., Hunter, J., Wang, W., The influence of the full moon on seizure frequency: myth or reality? Epilepsy & Behavior; Aug2004, Vol. 5 Issue 4, p596-597, 2p,
http://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=aph&AN=13808174&site=ehost-live
[26]Matt. (17: 15) uses a Greek verb (seleniazetai) which means ‘moonstruck’ στο "epilepsy" A Dictionary of the Bible. W. R. F. Browning. Oxford University Press, 1997. Oxford Reference Online. Oxford University Press. Open University of Cyprus. 23 February 2008 http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t94.e616 και στο J. Keir Howard "Epilepsy" The Oxford Companion to the Bible. , ό. π., sel niazetai, meaning “to be moonstruck”
[27] A. S. Hargreaves "lunacy" The Oxford Companion to British History. Ed. John Cannon. Oxford University Press, 1997. Oxford Reference Online. Oxford University Press. Open University of Cyprus. 12 March 2008
[28] An obsolete term for any severe mental disorder , thought to be associated with phases of the moon. Empirical studies have consistently failed to find any significant correlation between phases of the moon and admissions to mental hospitals, suicides, or any other objective index of mental disorder. [From Latin luna the moon] "lunacy n." A Dictionary of Psychology. Andrew M. Colman. Oxford University Press, 2006. Oxford Reference Online. Oxford University Press. Open University of Cyprus. 12 March 2008 http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t87.e4757 και lunacy" The Oxford Companion to the Mind. Richard L. Gregory. Oxford University Press 1987. Oxford Reference Online. Oxford University Press. Open University of Cyprus. 12 March
[29] "lunacy n." A Dictionary of Psychology. Andrew M. Colman. , ό. π.
[30] και ότι ο Ευαγγελιστής Ματθαίος appears to have considered lunacy and epilepsy as one and the same condition (Matthew 17: 15). "lunacy" The Oxford Companion to the Mind. Richard L. Gregory. , ό. π.
[31] Βικιπαίδεια επιληψία. .http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%97%CF%81%CE%AC%CE%BA%CE%BB%CE%B5%CE%B9%CE%B1_%CE%BD%CF%8C%CF%83%CE%BF%CF%82 Τελευταία τροποποίηση 05:37, 8 Ιουνίου 2006.
[32] Ο Ιούλιος Καίσαρας, ο Καμβύσης, και ο Ηρακλής ήταν επιληπτικοί http://www.xronos.gr/detail.php?ID=37666 , ό.π.
[33] Μουσείο επιληψίας, Heracles (Hercules), Greek Hero , http://www.epilepsiemuseum.de/english/prominente.html#text1 , και στο North central London Epilepsy Network for children and young people, http://www.ich.ucl.ac.uk/nclchildrensepilepsy/news.html ανάκτηση 10 Απριλίου
[34] Οι Palladios. Commentarii in Hippocratis librum sextum demorbis popularis – Book 2, Chapter 165, Section 18. In:Durmont DS, Smith RM (eds). Thesaurus Linguae Greacae[CD-ROM]. CD ROM Musaios, producers. Version 10d-32.Musaios, California, 1992. και Kakridis I. Greek Mythology, 2nd edn. Ekdotiki of Athens,Athens, 1986; 27.στο RAMOUTSAKI, I. A , DIMITRIOU H. AND KALMANTI M., Management of childhood diseases in the Byzantine period: VII – Epilepsy, Pediatrics International (2002) 44, 551–552 copyright 2002 EBSCO Publishing.
[35] Ροδάκης Π., «Ηρακλής», Υδρία, τόμος 26, Εταιρεία ελληνικών εκδόσεων, Αθήνα, 1983, σ.411
[36] Ροδάκης Π., «Ηρακλής», Υδρία, τόμος 26, Εταιρεία ελληνικών εκδόσεων, Αθήνα, 1983, σ.414
[37] Βλ.κεφ.2, Ο σημαίνον όρος στην ελληνική γλώσσα και η οντολογία της επιληψίας.
[38] Διοδ. Σικ. Δ΄,11. Απολλόδ.Β΄,4,12,Πινδ.Ι. Δ΄,114, στο Ροδάκης Π., «Ηρακλής», Υδρία, τόμος 26, Εταιρεία ελληνικών εκδόσεων, Αθήνα, 1983, σ.414
[39] Ευριπίδης, Ηρακλής μαινόμενος, Κάκτος, Αθήνα, 1993 ,σ.19
[40] Ευριπίδης, Ηρακλής μαινόμενος, Κάκτος, Αθήνα, 1993 ,σ.29
[41] Ευριπίδης, Ηρακλής μαινόμενος, Κάκτος, Αθήνα, 1993 ,σ.105
[42] Αδάμης Π., «Ευριπίδης, Γ΄ τα έργα του», Υδρία, τόμος 25 Εταιρεία ελληνικών εκδόσεων, Αθήνα, 1983, σ.118
[43] Ευριπίδης, Ηρακλής μαινόμενος ,Κάκτος, Αθήνα, 1993 ,σ.103 (στ.831-836)
[44] Ευριπίδης, Ηρακλής μαινόμενος ,Κάκτος, Αθήνα, 1993 ,σ.18
[45] Ευριπίδης, Ηρακλής μαινόμενος ,Κάκτος, Αθήνα, 1993 ,σσ.117-118.
[46] Σταματάκου Ι., «ΛΥ΄ΣΣΑ» και «μανία», Λεξικόν Της αρχαίας Ελληνικής Γλώσσης, Βιβλιοπρομηθευτική, Αθήνα,2002, σσ.587,597
[47] Μπαμπινιώτης Γ., «λύσσα», Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Κέντρο Λεξικολογίας, Αθήνα, 1998, σ.1033
[48]Μπαμπινιώτης Γ., «μανία», Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Κέντρο Λεξικολογίας, Αθήνα, 1998, σ.1049
[49] Μερικοί ασθενείς παρουσιάζονται απλώς με διογκωμένη και υπερβολική αυτοπεποίθηση και έλλειψη αυτοκριτικής. "Άλλοι όμως αναπτύσσουν αίσθηση υπερεκτίμησης και υπεραξίας του εαυτού τους μέχρι το σημείο της εμφάνισης σαφώς εξωπραγματικών παραληρητικών ιδεών μεγαλείου. Έτσι, μανιακοί ασθενείς, μπορεί να φθάσουν να πιστεύουν ότι έχουν ειδική σχέση με το θεό, ότι έχουν ένα καταπληκτικό σχέδιο με το οποίο θα σώσουν τον κόσμο από την καταστροφή ή ότι έχουν μοναδικά ταλέντα ή ικανότητες (σε τομείς που δεν έχουν καν ειδικές γνώσεις). psychologia.gr, Διαταραχές της διάθεσης, http://www.psychologia.gr/disorders/mood%20disorders.htm, ανάκτηση 26 Απριλίου
[50] Διόδωρος Σικελιώτης, Βιβλιοθήκης Ιστορικής Βίβλος Τέταρτη, Κάκτος, Αθήνα, 1997, σ.22
[51] Διόδωρος Σικελιώτης, Βιβλιοθήκης Ιστορικής Βίβλος Τέταρτη, ό.π., σσ.56-57
[52] Ευριπίδης, Ηρακλής μαινόμενος, Κάκτος, Αθήνα, 1993 ,σ.28
[53] Μαίνομαι επί εμψύχων Ε717,Ζ132, Θ355,Ο605, Ω114,ι350, σ406.Λορεντζάτου Π., Ομηρικόν Λεξικόν, ΄Γ έκδοση, εκδ. Κακουλίδη,1989, σσ.240-241
[54] Μουσείο επιληψίας, Heracles (Hercules), Greek Hero , http://www.epilepsiemuseum.de/english/prominente.html#text1 , ανάκτηση 10 Απριλίου
[55] ECONOMOU, N.T. AND LASCARATOS, J. , ‘The Byzantine Physicians on Epilepsy’, ό.π.
[56] Παναγόπουλου Δ., Ουδέν ανίατον δια τον Άγιον Νεκτάριον, εκδ. Ο Άγιος Νικόδημος, Αθήνα
Η επιληψία ,ο σεληνιασμός, η ιερά νόσος, η Ηράκλεια νόσος, ο δαιμονισμός, χρησιμοποιούνταν σε διάφορες συγχρονίες αλλά και παράλληλα, με διαφορετικές ερμηνείες. Οι ονομασίες αυτές είχαν ως προέλευση είτε την αιτιολογία της επιληψίας (ιερά, σεληνιασμός και δαιμονισμός) είτε επειδή συσχετίζονταν με ένα πρόσωπο (Ηράκλεια). Ακόμα και αν άλλαζε η ερμηνεία της επιληψίας, δεν άλλαζε απαραίτητα και το όνομά της (όπως για παράδειγμα η χρήση του όρου ιερά από τους Ιπποκρατικούς). Ακόμα παρατηρείται και η χρήση των όρων επιληψία , σεληνιασμός και δαιμονισμός ως συνώνυμα της ίδιας συγχρονίας που έχουν την ίδια έννοια .
Επιληψία, η ιερά νόσος.
Ο όρος " ιερά νόσος " απαντάται για πρώτη φορά στον προσωκρατικό Ηράκλειτο τον Εφέσιο (Ε' αιώνας π.Χ.), με διαφορετική όμως σημασία. Χρησιμοποιεί αυτή την έννοια για να παρομοιάσει κάτι ως πολύ κακό. Αναφέρεται ότι "Την έπαρση (αλαζονεία, υπερηφάνεια) έλεγε ιερά νόσο".[1] Είναι τόσο άσχημο να έχεις αλαζονεία όσο να έχεις επιληψία. Μία συσχέτιση που υπάρχει και στην Κλίμαξ, του Ιωάννη του Σιναϊτου το 525/600 μ. Χ., υπερηφανία εστί […]επιληψίας υπόθεσις. [2] Παρά την συνύπαρξη και του όρου επιληψία κατά τον 5ο αι. π.Χ., ο όρος ιερά νόσος συναντάται πιο συχνά . [3] Οι ιπποκρατικοί γιατροί ,παρά την ορθολογιστική στάση τους ως προς την επιληψία, ούτε αυτοί κατείχαν έναν όρο τεχνικού περιεχομένου, αλλά χρησιμοποιούσαν και αυτοί τον όρο ιερά νόσος. Ωστόσο ο Jacques Jouanna επισημαίνει πως στη πλειονότητα των αποσπασμάτων της Ιπποκράτειας συλλογής , ο όρος παρουσιάζεται με μια ελαφρυντική παραλλαγή , ως νόσος την οποία αποκαλούν ιερά. Έτσι οι γιατροί αποστασιοποιούνται από την παραδοσιακή ονομασία και την έννοια πίσω από αυτήν.[4] Δίδεται στην επιληψία η ονομασία "Μεγάλη ή ιερή νούσος" και από το χαρακτηρισμό αυτό προέρχεται ο όρος "grand mal" που δόθηκε πολύ αργότερα από τους Γάλλους.[5]
Ο Πλούταρχος το 50-120 μ.Χ.(περίπου) γράφοντας για τη Σπάρτη, αναφέρετε σε επιληπτικά παιδία χρησιμοποιώντας τον όρο επιληψία (τα επιληπτικά ) αντί ιερά νόσος.[6] Επιλαμβάνω είχε τη σημασία του επιτίθεμαι, όπως η ασθένεια η οποία επιτίθεται ξαφνικά στον οργανισμό.[7]
Κατά τους βυζαντινούς χρόνους η επιληψία δεν αναφερόταν πλέον ως ιερά νόσος. Ο όρος αυτός αποδιδόταν πλέον κατ’ ευφημισμό στην λέπρα .[8] Ο Αρεταίος ο Καππαδόκης (Α' αιώνας μ. Χ.) χρησιμοποιεί πλέον τον όρο επιληψία .[9] Ο Αρεταίος περιγράφει τους ασθενείς, με το τέλος μιας μεγάλης επιληψίας, άκεφους και κατηφείς από την ταλαιπωρία και την ντροπή από τη συμφορά τους.[10] Ο Αέτιος Αμιδηνός (ΣΤ' αιώνας μ. Χ.) αναφέρεται στην επιληψία και χρησιμοποιεί το ρήμα "επιληπτεύομαι". Επίσης διαχωρίζει την παιδική επιληψία από του ενηλίκου που ονομάζει σκοτωματική , [11]όπως ο Αρεταίος ο Καππαδόκης.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει η ερμηνεία του Θεοφάνη Νόννου (Ι' αιώνας μ.Χ.) στο βιβλίο του "Επιληψία Παίδων", για τον όρο ιερά νόσος. Θεωρεί πως έχει ονομαστεί η νόσος , επιληψία, γιατί κυριεύει και κυριαρχεί στις αισθήσεις (δηλαδή στη συνείδηση του αρρώστου). Το ίδιο ,προσθέτει ,έχει ονομαστεί και ιερά νόσος γιατί ο εγκέφαλος είναι ιερός και πολύτιμος.[12] Μια ερμηνεία μέσα από τη συγχρονική του αντίληψη ,ότι η επιληψία έχει ως αιτία τον εγκέφαλο, κάτι που δεν ίσχυε πριν τον 6ο αι. π.χ. όπου και χρησιμοποιούταν ο όρος.
Ο Βαβυλώνιος Θεός της σελήνης SinΕπιληψία και σεληνιασμός .
Μια πολύ παλιά αντίληψη για τη θεϊκή προέλευση της επιληψίας σχετίζεται με θεότητα που ταυτιζόταν με τη Σελήνη .Επειδή θεωρήθηκε πως υπεύθυνη για τη νόσο ήταν αυτή η θεότητα ονομάστηκε "σεληνιασμός". [13]
Στην Εβραϊκή βίβλο, στον Ψαλμό ρκα,6 αναφέρεται η επιβλαβής επίδραση της σελήνης .[14]Οι επιληπτικοί στην Καινή Διαθήκη, όπως και πιο παλιά, αποκαλούνται "σεληνιαζόμενοι" ωστόσο η αιτιολογία που της αποδιδόταν διαφοροποιήθηκε .Στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο (ιζ, 14 ) παρά τη χρήση του συγκεκριμένου όρου , η αιτιολογία βασίζεται στην κατοχή από δαίμονα.[15] Στο Ευαγγέλιο αναφέρει :"Και προσήνεγκαν αυτώ πάντας τους κακώς έχοντας νόσοις και βασάνοις συνεχομένους και δαιμονιζομένους και σεληνιαζομένους".[16] Ο όρος σεληνιάζεται χρησιμοποιείται μόνο εδώ και στο κατά Ματθαίο (4.24), στην Καινή διαθήκη.[17]
Άλλοτε θεωρείται σημαντική η σελήνη κατά τη θεραπεία του ασθενή. Όπως στην περίπτωση του Pediacus Dioscorides κατά τον 1ο αι. μ.Χ., που αναφερόταν στην αναδυόμενη φάση του φεγγαριού. Οι πέτρες χελιδονιού που πρότεινε ο Διοσκορίδης , συνέχισαν να συστήνονται μέχρι και τα γραφόμενα του Thomas Willis (1675). [18] Η συσχέτιση σελήνης και επιληψίας συνεχίζεται . O Μιχαήλ Ψελλός (βυζαντινός γιατρός του 11ου αι.) θεωρούσε πως υπάρχει διαφοροποίηση στον ατμοσφαιρικό αέρα, οφειλόμενη στις διάφορες φάσεις του φεγγαριού, και συνεκδοχικά και διαφοροποίηση στον εισπνεόμενο αέρα. Αλλά αυτή η διαφοροποίηση του εισπνεόμενου αέρα μπορούσε να επηρεάσει ευπαθή άτομα.[19] Ο όρος προήλθε από την πεποίθηση ότι η επιληψία επηρεαζόταν από τη σελήνη, μια άποψη που παρέμεινε τουλάχιστο μέχρι τον δέκατο έβδομο αιώνα στην Ευρώπη.[20] Συστηματικές μελέτες στις αρχές του19ου αι. στη Γαλλία, θεωρούν τη σελήνη μια από τις αιτίες επιληψίας.[21]
Πρόσφατες έρευνες ασχολούνται επίσης με τους περιβαλλοντικούς παράγοντες που συσχετίζονται με κρίσεις επιληψίας και συμπεριλαμβάνουν σε αυτές και τον κύκλο του φεγγαριού. Χωρίς ακόμα να κατανοήσουν κάποια αιτιακή σχέση.
Σε μια έρευνα συσχέτισης εισδοχής ασθενών με status epilepticus , σε σχέση με την ώρα της μέρας, την μέρα, την εποχή , τον κύκλο του φεγγαριού, και τις καιρικές συνθήκες , υπήρξε σημαντική συσχέτιση με τις ημερήσιες , εβδομαδιαίες ,καιρικές μεταβλητές και τον κύκλο του φεγγαριού. Σε αντίθεση με την κοινή αντίληψη η κρίση δε συσχετίζεται με την πανσέληνο ούτε με τη νέα σελήνη αλλά μερικές μέρες μετά τη νέα σελήνη.[22]Αυτά τα αποτελέσματα έρχονται σε αντίθεση με άλλη έρευνα που υποστηρίζει συσχέτιση μεταξύ της περιόδου κοντά στην πανσέληνο .Υποστηρίζοντας έτσι την αρχαία αντίληψη της περιοδικής αύξησης της συχνότητας των κρίσεων κατά τις μέρες της πανσελήνου.[23]Επίσης άλλη έρευνα βρίσκει σημαντική συσχέτιση στις περιόδους πανσελήνου και νέας σελήνης. Ο αριθμός των ασθενών και των κρίσεων αυξάνονται, υποδεικνύοντας την ανάγκη μελέτης της μαγνητικής φύσης και της παθολογίας της επιληψίας.[24] Άλλες έρευνες απορρίπτουν τη ύπαρξη συσχέτισης. [25]
Σε αγγλόφωνη βιβλιογραφία ο σεληνιασμός αποδίδεται ως ‘moonstruck’ ή lunacy.[26] Ο όρος lunacy, συνώνυμο της τρέλας, συσχετιζόμενης με τις αλλαγές του φεγγαριού.[27] Όρος που χρησιμοποιείται ευρέως μέχρι και τον 19ο αι. ακόμα και νομικά, συνώνυμο του ‘mental illness’ και ‘mental disorder’.[28] Εμπειρικές έρευνες επανειλημμένα απέτυχαν να βρουν σημαντική συσχέτιση μεταξύ φάσεων του φεγγαριού και εισδοχές σε ψυχιατρεία, αυτοκτονίες, ή με κάποιον άλλο αντικειμενικό δείκτη ψυχικής διαταραχής.[29] Αλλά ο αρχικός συσχετισμός της λέξης lunacy ,στην οποία βασίστηκε o συσχετισμός, είχε άλλη ιστορική προέλευση . Ο Hugh Farmer το 1775, αναφέρει πως στους ελληνιστικούς και ρωμαϊκούς χρόνους η λέξη lunacy ήταν συνώνυμη με την επιληψία.[30]
Η Ηράκλεια νόσος και η μανία.
Οι αρχαίοι Έλληνες ονόμαζαν την επιληψία Ηράκλεια νόσο ή απλά Ηράκλεια (όταν μιλούσαν για παθολογία). Στη Βικιπαίδεια αναφέρεται ότι η ονομασία αυτή είχε δοθεί από τη μεγάλη δύναμη της φοβερής αυτής νόσου.[31]
Ο Ρούντολφ Γιόπστ υποστηρίζει όμως ότι συνήθως η επιληψία συνδεόταν με την ιδιοφυία, δηλαδή λεγόταν «ηράκλεια νόσος», όχι μόνο γιατί ήταν μία βαριά νόσος (είχε τόση δύναμη όσο και ο Ηρακλής) αλλά επειδή έπασχε και ο Ηρακλής από τη νόσο αυτή.[32] Το ίδιο υποστηρίζεται και από άλλους ερευνητές και συνδέσμους για την επιληψία,[33] ότι ο Ηρακλής έπασχε από είδος επιληψίας, μανία. [34]
Ωστόσο αυτή η προσπάθεια σύνδεσης ευφυΐας και επιληψίας ως πολιτική της ταυτότητας, γίνεται εκ των υστέρων και δεν προηγείται όπως στην περίπτωση του Ηρακλή, έτσι που να προϋπήρχε ένας πολιτικά ορθός μύθος. Η σύνδεση αυτή- επιληψία και Ηρακλή- στην περίπτωση της αρχαιότητας δεν ερχόταν να προσδώσει κοινωνικό status στην επιληψία αλλά να δώσει όνομα στην μεγάλη τιμωρία από τους θεούς, να αιτιολογήσει την παράλογη του συμπεριφορά.
Αν και ο Ηρακλής ήταν υπαρκτό πρόσωπο, μόνο ο μύθος του σώζεται.[35] Η μανία του εξυπηρετούσε την πλοκή του μύθου, για την αιτιολόγηση μιας παράλογης πράξης, για το ότι ακολούθως έπρεπε να ζητήσει συγχώρεση από τους θεούς, ήταν ο λόγος που έκανε τους άθλους. Επιπρόσθετα διαφαίνεται από τον μύθο η αντίληψη ότι την επιληψία την δίνουν οι Θεοί (η θεά Ήρα , μέσω της Ίρις και της θεότητας Λύσσας στην συγκεκριμένη περίπτωση).
Ο Ηρακλής σύμφωνα με τον μύθο, φανερώνεται να χτυπάει τους Δελφούς(οχυρό των Ορχομενίων).Η ιστορία του καβγά με τον Απόλλωνα για τον τρίποδα, συμβολίζει την προσπάθεια του Ηρακλή να υποτάξει τους Δελφούς. Ο Κρέοντας φοβήθηκε τη δύναμη που απέκτησε, και του αφαίρεσε την εξουσία.[36] Η τρέλα/τιμωρία του Ηρακλή ίσως εκφράζει τη δύναμη των Δελφών που ασκούσαν στη διαμόρφωση των μύθων και του ηθολογικού τους περιεχομένου, του φόβου για την ιεροσυλία και την τιμωρία. Επίσης φαίνεται η συσχέτιση –όπως και στον Ηράκλειτο και τον Ιωάννη τον Σιναϊτη μεταγενέστερα- της επιληψίας με την υπερηφάνεια.[37] Ίσως να υπάρχει και συσχέτιση με την διαταραχή της μανίας και το σύμπτωμα της διογκωμένης αυτοεκτίμησης. Σύμφωνα με τον μύθο, η Ήρα του ενέπνευσε αυτή την μανία για να τον τιμωρήσει για τις υπερβολές του.[38]
Ο Ευριπίδης, μαθητής του Αναξαγόρα και φίλος του Σωκράτη, ελέγχοντας τους μύθους, πολλές φορές διδάσκει ότι οι Θεοί δεν κάνουν τίποτα κακό, ότι το θείο είναι αίτιο μόνο του καλού και ότι ο θεός είναι πνεύμα.[39] Η τρέλα του Ηρακλή και ο φόνος της γυναίκας και των παιδιών του, ήταν στοιχεία παραδεδομένα από τον αντίστοιχο μύθο.[40] Ο Ευριπίδης ,το 421-415 π.Χ., δίνει άλλη, τραγικότερη εκδοχή στον μύθο του Ηρακλή. Η μανία, από τον φθόνο της Ήρας, έπεται των άθλων.[41] Ο Θησέας με το να πείσει τον Ηρακλή να μην αυτοκτονήσει, προβάλλει ίσως την λογική εναντίον της πρόληψης των θείων βουλήσεων.[42]
Ο Ηρακλής σύμφωνα με την τραγωδία του Ευριπίδη, καταλαμβάνεται από μανία (τρέλα). Η Ίρις προστάζει τη θεότητα Λύσσα, με τη θέληση της Ήρας «μανίας τ’ επ’ άνδρί τώδε και παιδοκτόνους φρένων ταραγμούς και πόδων σκιρτήματα έλαυνε»(στ.835-836).[43] Ο Ευριπίδης χαρακτηρίζεται ζωγράφος των νοσημάτων της ψυχής και της ανθρώπινης αδυναμίας. [44]Η μανία του Ηρακλή περιγράφεται με φρενιασμένα τα μάτια που στριφογυρνούσαν και έσταζαν αίμα. Επίσης έβγαζε αφρούς. Τις παράλογες πράξεις των φόνων της οικογένειάς του σταμάτησε η θεά Αθηνά ρίχνοντάς του στο στήθος ένα βράχο. Τον βύθισε σε ύπνο, πέφτοντας στο χώμα με την πλάτη και κτυπώντας σε μια κολόνα. [45]
Η επιληψία στο κείμενο αυτό, ως μανία συνδέεται με την προσωρινή τρέλα και την λύσσα. Η λύσσα στα αρχαία σήμαινε την μανία, τη μανιώδης ορμή κυρίως στον πόλεμο και την παραφροσύνη, τρέλα.[46] Λύσσα σήμερα ονομάζουμε την ιογενή αυτή ασθένεια αλλά και μεταφορικά την παράφορη μανία ως συνώνυμο της τρέλας, της ορμητικότητας, της αλλοφροσύνης και της παράφορης οργής. Σύμφωνα με μια εκδοχή, η λύσσα προσδιόριζε αρχικώς μια λυκόμορφη θεότητα που μεταμόρφωνε τον σκύλο σε λύκο.[47] Με την μανία σήμερα εννοούμε και την διατάραξη του λογικού, την παραφροσύνη.[48] Μανία σύμφωνα με την ψυχολογία είναι η διαταραχή των ψυχικών λειτουργιών, με συμπτώματα όπως διαταραχή της συναισθηματικής διάθεσης (π.χ. ευερεθιστότητα), παραληρητικές ιδέες και ψευδαισθήσεις, αλλά και διογκωμένη αυτοεκτίμηση.[49]
Ο Διόδωρος ο Σικελιώτης καταγράφει τον μύθο του Ηρακλή όπως τον άντλησε από τον Μάτρι τον Θηβαίο.[50] Η Ήρα και εδώ με παρόμοιο τρόπο του στέλνει τη λύσσα (λύτταν), και μέσα στο ψυχικό του άγχος τον έπιασε μανία, μια προσωρινή κατάσταση που έχασε τα λογικά του και σκότωσε τα παιδιά του εν αγνοία του.[51]
Το ίδιο μοτίβο, με την μανία που καταλαμβάνει τον ήρωα συναντάμε και στις Τραχίνιες του Σοφοκλή. Ο Αίαντας καταλαμβάνεται προσωρινά από μανία .[52]Ο Όμηρος χρησιμοποιεί τη λέξη μαινάς και μαίνομαι, δηλαδή κατέχομαι από μανία και λύσσα, ως την πολεμική μανία.[53] Ο Αίαντας στην Ιλιάδα παρουσιάζεται να τρελαίνεται από τη θεά για να μην προκαλέσει πιο μεγάλο κακό και επιτίθεται στα πρόβατα.
Στην ιστοσελίδα του γερμανικού μουσείου για την επιληψία, ο Ηρακλής παρουσιάζεται ως ένας από τους διάσημους επιληπτικούς. Υποθέτεται, σύμφωνα με τις περιγραφές του Ευριπίδη, ότι πρόκειται πιθανό για μερικές-σύνθετες κρίσεις από εστιακή επιληψία. Επίσης διαφαίνεται η προκατάληψη που υπήρχε παλαιότερα ότι κατά τη διάρκεια ή μετά από μια κρίση το άτομο μπορούσε να τρελαθεί και να αποτελέσει κίνδυνο για τους άλλους. [54]
Ο δαιμονισμός.
Κατά την περίοδο του Χριστιανισμού και με επιρροή από τον Ιουδαϊσμό αλλά και από αντιλήψεις που υπήρχαν παράλληλα με τη δωδεκα-θεϊστική θρησκεία, χρησιμοποιείται ευρέος ο όρος δαιμονισμός. Ο όρος βασίζεται στην πίστη ύπαρξης δαιμόνων υπαίτιων για τις ασθένειες. Μέσα από τον όρο του δαιμονισμού συμπεριλαμβάνονται ποικίλες ασθένειες εκ των οποίων και η επιληψία. Αναφορές από τα Ευαγγέλια και βιογραφίες Αγίων, που θα αναφερθούν πιο κάτω (Β΄ μέρος. Η επιληψία κατά τον Χριστιανισμό), περιγράφουν συμπτώματα επιληψίας και αντίστοιχες θεραπείες ως δαιμονισμένων . Ο Λέων ο Ιατροσοφιστής τον 9ο αι. κληρικός και αργότερα αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης, θεωρούσε την επιληψία, τον δαιμονισμό και το σεληνιασμό συνώνυμα αλλά αναγνώριζε ως ορθό όρο, την επιληψία. Επισημαίνει πως οι άλλοι όροι ήταν διαδεδομένοι ανάμεσα στους απλούς ανθρώπους της εποχής του.[55] Στη χρήση αυτών των όρων από τους απλούς ανθρώπους συνέβαλαν σημαντικά οι αναφορές στα ευαγγέλια (βλ. Η επιληψία στην Αγία Γραφή ) αλλά και σε μετέπειτα καταγραφές θαυμάτων ίασης ατόμων με επιληψία ως θεραπεία δαιμονισμένου (βλ Ο Άγιος Τύχωνας και η επιληψία ). Ο όρος σεληνιάζεται περιγράφει μικρότερο εύρος παθολογιών από ότι ο δαιμονισμός. Ο Απ. Παύλος όταν χρησιμοποιεί και τους δύο όρους (σεληνιασμός και δαιμονισμός) ως συνώνυμα, αναφέρεται στην επιληψία.
Σταδιακά η χρήση του όρου δαιμονισμός σε εκκλησιαστικά κείμενα που να αναφέρεται σε επιληψία περιορίζεται. Στα θαύματα του Αγίου Νεκταρίου, αναφέρεται περίπτωση θεραπείας δαιμονιζόμενου παίδος, το 1971, που δεν αναφέρεται σε επιληψία. Επίσης αναφέρεται άλλο θαύμα ως θεραπεία σπασμών παιδιού με συχνές κρίσεις [56]
[1] "Την οίησιν ιεράν νόσον έλεγε" Διογένους Λαερτίου: Φιλόσοφος Ιστορία ή Περί Βίων, Δογμάτων, και Αποφθεγμάτων των εν Φιλοσοφία Ευδοκιμησάντων, Βιβλία Δέκα ΙΧ, 7.στο Στίγκα Α., Ανδρέου Ν., Λουκοπούλου Σ. ,κ.α. H επιληψία στα παιδιά κατά την αρχαιότητα ό. π.
[2] Ιωάννη του Σιναϊτου, Κλίμαξ, εκδοση 9, Ιερά Μονή Παρακλήτου ,Ωροπός Αττικής,2002, Περι της ακέφαλου Υπερηφανίας ΚΒ΄1. Ο Ιωάννης ο Σιναϊτης είχε σοφίας εγκυκλίου και παρακολούθησε ανώτερο κύκλο μορφώσεως, ,εξ ου και η προσωνυμία Σχολαστικός .Ωστόσο ο Αρχιμ. Ιγνάτιος , στην εισαγωγή(σελ.8)αναφέρει πως ,αραιά και σπάνια παραπέμπει η Κλίμαξ στους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους και προσθέτει : Θα ήταν όμως εξεζητημένο ,στηριζόμενοι εις ελάχιστες παραπομπές να ομιλούμε για σοβαρά επίδραση από την αρχαία φιλοσοφία.
[3] ECONOMOU, N.T. AND LASCARATOS, J. , ‘The Byzantine Physicians on Epilepsy’, Journal of the History of the Neurosciences, 14:346–352, 2005 Copyright © Taylor & Francis Inc.ISSN: 0964-704X print / 1744-5213 online DOI: 10.1080/096470490889385EPILEPSY
[4] Jacques Jouanna, Ιπποκράτης, (σ. 236) μτφρ. Δ. Τσιλιβερίδης, Ινστιτούτο του βιβλίου-Α. Καρδαμίτσα ,Αθήνα, 1998
[5] Στίγκα Α., Ανδρέου Ν., Λουκοπούλου Σ. ,κ.α. H επιληψία στα παιδιά κατά την αρχαιότητα ό. π.
[6] "Εν Σπάρτη, ουδέ ύδατι τα βρέφη, αλλ' οίνω περιέλουον αι γυναίκες, βάσανόν τινα ποιούμεναι της κράσεως αυτών. Λέγεται γαρ εξίστασθι τα επιληπτικά και νοσώδη προς τον άκρατον αποσφακελιζόντα, τα δ' υγιεινά μάλλον στομούσθαι και κρατύνεσθαι την έξιν". Πλουτάρχου: Βίοι Παράλληλοι, Λυκούργος 16. στο Στίγκα Α., Ανδρέου Ν., Λουκοπούλου Σ. ,κ.α. H επιληψία στα παιδιά κατά την αρχαιότητα ό. π. και Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι Τόμος 5: Περικλής- Φάβιος Μάξιμος, Κάκτος, 1993, σ.13
[7] Μπαμπινιώτης Γ. , Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας, Κέντρο Λεξικολογίας Ε.Π.Ε., Αθήνα, 1998. επιληψία,σ.656.
[8] Αυτός ό όρος φαίνεται να υιοθετήθηκε χάρη στους πατέρες της Βυζαντινής εκκλησίας , Γρηγόριο τον Νανζιανζινό και Ιωάννη τον Χρυσόστομο ,καθώς και οι δύο έζησαν σε περιοχή στην οποία εξαπλώθηκε η λέπρα. Η λέπρα θεωρείτο σχεδόν δαιμονικό μαρτύριο. Lascaratos, 1996 από ECONOMOU, N.T. AND LASCARATOS, J. , ‘The Byzantine Physicians on Epilepsy’, Journal of the History of the Neurosciences, 14:346–352, 2005 Copyright © Taylor & Francis Inc.ISSN: 0964-704X print / 1744-5213 online DOI: 10.1080/096470490889385EPILEPSY
[9] Δίνησις δε σκοτώματος και της επιληψίης πρόκλησις". Στίγκα Α., Ανδρέου Ν., Λουκοπούλου Σ. ,κ.α. H επιληψία στα παιδιά κατά την αρχαιότητα ό. π.
[10] δύσθυμοι, κατηφέες καμάτω και αισχύνη του δεινού ,στο Στίγκα Α., Ανδρέου Ν., Λουκοπούλου Σ. ,κ.α. H επιληψία στα παιδιά κατά την αρχαιότητα ό. π.
[11] Στίγκα Α., Ανδρέου Ν., Λουκοπούλου Σ. ,κ.α. H επιληψία στα παιδιά κατά την αρχαιότητα ό. π.
[12] Στίγκα Α., Ανδρέου Ν., Λουκοπούλου Σ. ,κ.α. H επιληψία στα παιδιά κατά την αρχαιότητα ό. π.
[13] Εικόνα από encarta.msn.com/.../babylonian_moon_god_sin.html
[14] Αγία Γραφή , Βιβλική εταιρεία , Αθήνα . Ψαλμός ρκα ,6
[15] "epilepsy" A Dictionary of the Bible. W. R. F. Browning. Oxford University Press, 1997. Oxford Reference Online. Oxford University Press. Open University of Cyprus. 23 February 2008
[16] Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, Ματθαίος ιζ, 14.στο Στίγκα Α., Ανδρέου Ν., Λουκοπούλου Σ. ,κ.α. H επιληψία στα παιδιά κατά την αρχαιότητα ό. π.
[17] J. Keir Howard "Epilepsy" The Oxford Companion to the Bible. Bruce M. Metzger and Michael D. Coogan, eds. Oxford University Press Inc. 1993. Oxford Reference Online. Oxford University Press. Open University of Cyprus. 23 February 2008
[18] Eadie M J ,The antiepileptic Materia Medica of Pediacus Dioscorides, Journal Of Clinical Neuroscience: Official Journal Of The Neurosurgical Society Of Australasia [J Clin Neurosci] 2004 Sep; Vol. 11 (7), pp. 697-701, http://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=cmedm&AN=15337127&site=ehost-live
[19] Leven,1995 στο ECONOMOU, N.T. AND LASCARATOS, J. , ‘The Byzantine Physicians on Epilepsy’, Journal of the History of the Neurosciences, , ό. π.
[20] J. Keir Howard "Epilepsy" The Oxford Companion to the Bible. Bruce M. Metzger and Michael D. Coogan, eds. Oxford University Press Inc. 1993. Oxford Reference Online. Oxford University Press. Open University of Cyprus. 23 February 2008
[21] Devinsky J., «A diary of epilepsy in the early 1800s», Epilepsy & Behavior 10 (2007) 304–310www.sciencedirect.com σ.309
[22]Peaking at day 3 after new moon, with a weaker peak 7 days after full moon, and a minimum 3 days before new moon. Poster Session I , Epilepsia (Series 4); Oct2007 Supplement 6, Vol. 48, p1-118, 118p, Blackwell Publishing Limited
[23] Polychronopoulos P; Argyriou AA; Sirrou V; Huliara V; Aplada M; Gourzis P; Economou A; Terzis E; Chroni E Neurology Lunar phases and seizure occurrence: just an ancient legend? ,NEUROLOGY , 2006 May 9; 66(9): 1442-3 (10 ref)
[24]Vul' FR "Lunar rhythms" in the course of the epileptic process, Zhurnal Nevropatologii I Psikhiatrii Imeni S.S. Korsakova (Moscow, Russia: 1952) [Zh Nevropatol Psikhiatr Im S S Korsakova] 1976 Dec; Vol. 76 (12), pp. 1875-9.
http://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=cmedm&AN=1015128&site=ehost-live
[25]Benbadis, S., Chang, S., Hunter, J., Wang, W., The influence of the full moon on seizure frequency: myth or reality? Epilepsy & Behavior; Aug2004, Vol. 5 Issue 4, p596-597, 2p,
http://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=aph&AN=13808174&site=ehost-live
[26]Matt. (17: 15) uses a Greek verb (seleniazetai) which means ‘moonstruck’ στο "epilepsy" A Dictionary of the Bible. W. R. F. Browning. Oxford University Press, 1997. Oxford Reference Online. Oxford University Press. Open University of Cyprus. 23 February 2008 http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t94.e616 και στο J. Keir Howard "Epilepsy" The Oxford Companion to the Bible. , ό. π., sel niazetai, meaning “to be moonstruck”
[27] A. S. Hargreaves "lunacy" The Oxford Companion to British History. Ed. John Cannon. Oxford University Press, 1997. Oxford Reference Online. Oxford University Press. Open University of Cyprus. 12 March 2008
[28] An obsolete term for any severe mental disorder , thought to be associated with phases of the moon. Empirical studies have consistently failed to find any significant correlation between phases of the moon and admissions to mental hospitals, suicides, or any other objective index of mental disorder. [From Latin luna the moon] "lunacy n." A Dictionary of Psychology. Andrew M. Colman. Oxford University Press, 2006. Oxford Reference Online. Oxford University Press. Open University of Cyprus. 12 March 2008 http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t87.e4757 και lunacy" The Oxford Companion to the Mind. Richard L. Gregory. Oxford University Press 1987. Oxford Reference Online. Oxford University Press. Open University of Cyprus. 12 March
[29] "lunacy n." A Dictionary of Psychology. Andrew M. Colman. , ό. π.
[30] και ότι ο Ευαγγελιστής Ματθαίος appears to have considered lunacy and epilepsy as one and the same condition (Matthew 17: 15). "lunacy" The Oxford Companion to the Mind. Richard L. Gregory. , ό. π.
[31] Βικιπαίδεια επιληψία. .http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%97%CF%81%CE%AC%CE%BA%CE%BB%CE%B5%CE%B9%CE%B1_%CE%BD%CF%8C%CF%83%CE%BF%CF%82 Τελευταία τροποποίηση 05:37, 8 Ιουνίου 2006.
[32] Ο Ιούλιος Καίσαρας, ο Καμβύσης, και ο Ηρακλής ήταν επιληπτικοί http://www.xronos.gr/detail.php?ID=37666 , ό.π.
[33] Μουσείο επιληψίας, Heracles (Hercules), Greek Hero , http://www.epilepsiemuseum.de/english/prominente.html#text1 , και στο North central London Epilepsy Network for children and young people, http://www.ich.ucl.ac.uk/nclchildrensepilepsy/news.html ανάκτηση 10 Απριλίου
[34] Οι Palladios. Commentarii in Hippocratis librum sextum demorbis popularis – Book 2, Chapter 165, Section 18. In:Durmont DS, Smith RM (eds). Thesaurus Linguae Greacae[CD-ROM]. CD ROM Musaios, producers. Version 10d-32.Musaios, California, 1992. και Kakridis I. Greek Mythology, 2nd edn. Ekdotiki of Athens,Athens, 1986; 27.στο RAMOUTSAKI, I. A , DIMITRIOU H. AND KALMANTI M., Management of childhood diseases in the Byzantine period: VII – Epilepsy, Pediatrics International (2002) 44, 551–552 copyright 2002 EBSCO Publishing.
[35] Ροδάκης Π., «Ηρακλής», Υδρία, τόμος 26, Εταιρεία ελληνικών εκδόσεων, Αθήνα, 1983, σ.411
[36] Ροδάκης Π., «Ηρακλής», Υδρία, τόμος 26, Εταιρεία ελληνικών εκδόσεων, Αθήνα, 1983, σ.414
[37] Βλ.κεφ.2, Ο σημαίνον όρος στην ελληνική γλώσσα και η οντολογία της επιληψίας.
[38] Διοδ. Σικ. Δ΄,11. Απολλόδ.Β΄,4,12,Πινδ.Ι. Δ΄,114, στο Ροδάκης Π., «Ηρακλής», Υδρία, τόμος 26, Εταιρεία ελληνικών εκδόσεων, Αθήνα, 1983, σ.414
[39] Ευριπίδης, Ηρακλής μαινόμενος, Κάκτος, Αθήνα, 1993 ,σ.19
[40] Ευριπίδης, Ηρακλής μαινόμενος, Κάκτος, Αθήνα, 1993 ,σ.29
[41] Ευριπίδης, Ηρακλής μαινόμενος, Κάκτος, Αθήνα, 1993 ,σ.105
[42] Αδάμης Π., «Ευριπίδης, Γ΄ τα έργα του», Υδρία, τόμος 25 Εταιρεία ελληνικών εκδόσεων, Αθήνα, 1983, σ.118
[43] Ευριπίδης, Ηρακλής μαινόμενος ,Κάκτος, Αθήνα, 1993 ,σ.103 (στ.831-836)
[44] Ευριπίδης, Ηρακλής μαινόμενος ,Κάκτος, Αθήνα, 1993 ,σ.18
[45] Ευριπίδης, Ηρακλής μαινόμενος ,Κάκτος, Αθήνα, 1993 ,σσ.117-118.
[46] Σταματάκου Ι., «ΛΥ΄ΣΣΑ» και «μανία», Λεξικόν Της αρχαίας Ελληνικής Γλώσσης, Βιβλιοπρομηθευτική, Αθήνα,2002, σσ.587,597
[47] Μπαμπινιώτης Γ., «λύσσα», Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Κέντρο Λεξικολογίας, Αθήνα, 1998, σ.1033
[48]Μπαμπινιώτης Γ., «μανία», Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Κέντρο Λεξικολογίας, Αθήνα, 1998, σ.1049
[49] Μερικοί ασθενείς παρουσιάζονται απλώς με διογκωμένη και υπερβολική αυτοπεποίθηση και έλλειψη αυτοκριτικής. "Άλλοι όμως αναπτύσσουν αίσθηση υπερεκτίμησης και υπεραξίας του εαυτού τους μέχρι το σημείο της εμφάνισης σαφώς εξωπραγματικών παραληρητικών ιδεών μεγαλείου. Έτσι, μανιακοί ασθενείς, μπορεί να φθάσουν να πιστεύουν ότι έχουν ειδική σχέση με το θεό, ότι έχουν ένα καταπληκτικό σχέδιο με το οποίο θα σώσουν τον κόσμο από την καταστροφή ή ότι έχουν μοναδικά ταλέντα ή ικανότητες (σε τομείς που δεν έχουν καν ειδικές γνώσεις). psychologia.gr, Διαταραχές της διάθεσης, http://www.psychologia.gr/disorders/mood%20disorders.htm, ανάκτηση 26 Απριλίου
[50] Διόδωρος Σικελιώτης, Βιβλιοθήκης Ιστορικής Βίβλος Τέταρτη, Κάκτος, Αθήνα, 1997, σ.22
[51] Διόδωρος Σικελιώτης, Βιβλιοθήκης Ιστορικής Βίβλος Τέταρτη, ό.π., σσ.56-57
[52] Ευριπίδης, Ηρακλής μαινόμενος, Κάκτος, Αθήνα, 1993 ,σ.28
[53] Μαίνομαι επί εμψύχων Ε717,Ζ132, Θ355,Ο605, Ω114,ι350, σ406.Λορεντζάτου Π., Ομηρικόν Λεξικόν, ΄Γ έκδοση, εκδ. Κακουλίδη,1989, σσ.240-241
[54] Μουσείο επιληψίας, Heracles (Hercules), Greek Hero , http://www.epilepsiemuseum.de/english/prominente.html#text1 , ανάκτηση 10 Απριλίου
[55] ECONOMOU, N.T. AND LASCARATOS, J. , ‘The Byzantine Physicians on Epilepsy’, ό.π.
[56] Παναγόπουλου Δ., Ουδέν ανίατον δια τον Άγιον Νεκτάριον, εκδ. Ο Άγιος Νικόδημος, Αθήνα
1. Εισαγωγή
Η ιστορία της επιληψίας είναι μακραίωνη. Μέσα από αυτή την ιστορία παρουσιάζεται και η ιστορία των κοινωνικών αντιλήψεων για αυτή. Οι κοινωνικές αντιλήψεις για την επιληψία επηρεάζουν άμεσα τη συγχρονία στην οποία καλείται να ζήσει το άτομο με επιληψία. Στη βιβλιογραφία δεν υπάρχει μια εκτενή ιστορία της επιληψίας σε σχέση με τον ελληνικό πολιτισμό και ιδιαίτερα αναφορές σχετικές με την τοπική ιστορία της Κύπρου. Η εργασία αυτή προσπαθεί να συμβάλλει σε αυτή την βιβλιογραφία. Επίσης σε κείμενα αλλά και στην προφορικότητα της ελληνοκυπριακής κοινότητας διακρίνονται διάφορες αντιφάσεις και παρανοήσεις ως προς την ιστορία της επιληψίας. Στο δικτυακό χώρο διάφοροι bloggers δίνουν τη δική τους μάχη με τις κοινωνικές αντιλήψεις σχετικά με την επιληψία . Πέρα από τους bloggers , εκκλησιαστικές, μυστικιστικές ιστοσελίδες, εγκυκλοπαίδειες ανοικτής πρόσβασης διαχέουν τις πληροφορίες τους και κατ’ επέκταση διαμορφώνουν αντιλήψεις στους άλλους χρήστες . Σε ένα κείμενο στο blog μητέρας με παιδί που έχει επιληψία, σε μια ανάγκη της για ανακατασκευή της ταυτότητας της επιληψίας (που η ορθόδοξη θρησκεία και παράδοση συνέδεε με τον δαιμονισμό), χρησιμοποίησε μια ιστορική σύγκριση με την αρχαία Ελλάδα. Ότι δηλαδή η επιληψία ονομαζόταν ιερά νόσος δηλ. ευλογία. Άτομα με επιληψία αντιμετωπίζονταν ως... θεόσταλτα και έχαιραν τιμών και στοργής . Σημειωτέων ότι τότε η επιληψία θεωρούνταν "ιερά νόσος", δηλαδή ευλογία.[1]
Συγκεκριμένα αυτή η μητέρα αποδοκιμάζει τη θέση της επίσημης Εκκλησίας, αναφέροντας πως εδώ και αιώνες, « αφήνει να αιωρείται μια φριχτή, ρατσιστική, απεχθής και οδυνηρή μομφή για τα άτομα με επιληψία, που τα ωθεί στο περιθώριο της ζωής και της κοινωνίας: ότι τάχα είναι δαιμονισμένοι.[2]
Αυτή η τοποθέτηση από τη θετική διάκριση της θρησκείας του παρελθόντος (έχαιραν τιμών), στο άσχημο παρόν και την αρνητική ερμηνεία από τη σύγχρονη ορθόδοξη θρησκεία υπάρχει και σε άλλη blogger που έχει και η ίδια επιληψία .[3]
Στην αρχαία Ελλάδα, η επιληψία θεωρούνταν θεϊκό χάρισμα. Οι κρίσεις, προκαλούνται από ηλεκτρικές αποφορτίσεις του εγκεφάλου, κάτι το οποίο οι προγονοί μας πίστευαν πως σημαίνει πως το άτομο που έχει επιληψία επικοινωνεί με τους θεούς . Σήμερα, τα πράγματα έχουν αλλάξει. Όχι απλά έχουμε χάσει την θεϊκή επικοινωνία, αλλά δεν βρίσκουμε καταφύγιο ούτε στον Άδη . [4]
Όμως η τότε χρήση του όρου ιερά , ίσως να ήταν κατ’ ευφημισμό. Στη Βικιπαίδεια αναφέρεται πως οι αρχαίοι Έλληνες ονόμαζαν την επιληψία Ηράκλεια νόσο ή απλά Ηράκλεια (όταν μιλούσαν για παθολογία). Η ονομασία αυτή είχε δοθεί από τη μεγάλη δύναμη της φοβερής αυτής νόσου την οποία άλλωστε αποκαλούσαν κατ’ ευφημισμό "ιερά νόσο".[5]
Δυστυχώς ,όπως αναφέρει και ο Γερμανός καθηγητής νευρολογίας Ρούντολφ Γιόπστ, πάντα οι ασθενείς με επιληπτικές κρίσεις αντιμετωπίζονταν με καχυποψία, με δεισιδαιμονία, με προκαταλήψεις. [6] Το έκρυβαν, το ήξερε μόνο το συγγενικό τους περιβάλλον. Το άτομο με επιληψία δεν επηρεάζεται μόνο από την παθολογία του αλλά και από κοινωνικούς και ψυχολογικούς παράγοντες (όπως κοινωνικό άγχος, γονικό άγχος, εργοδότηση , και κοινωνικό στίγμα ).[7] Το κοινωνικό στίγμα , μπορεί να επηρεάσει την ποιότητα ζωής σε καθημερινές δραστηριότητες , όπως στο σχολείο, στην εργασία, στην οδήγηση, στην δημιουργία οικογένειας και ασφάλισης . [8].
Η παρούσα βιβλιογραφική εργασία στοχεύει να παρουσιάσει μέσα από την ιστορία της επιληψίας στον ελληνικό χώρο, τις κοινωνικές αντιλήψεις της κάθε συγχρονίας αλλά και τη σχέση της ιστορίας με την πολιτική της συγκεκριμένης ταυτότητας και την εξέλιξή της. Προσδοκάται με αυτό τον τρόπο να καταδειχθούν οι αντιφάσεις και να ακουστούν οι σιωπές .
[1] Google :επιληψία , Κύπρος , http://epilhpsia.blogspot.com
[2] Google :επιληψία , Κύπρος , ό. π.
[3] Οι δύο bloggers ίσως αλληλοεπηρεαστήκαν αφού είναι μέλη μιας άλλης ενημερωτική ιστοσελίδα για την επιληψία www.lowcarblife.org.
[4] Nemertes, μπλόκερ με επιληψία. http://nemertes.psfiles.com/?p=476
[5] Βικιπαίδεια επιληψία. .http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%97%CF%81%CE%AC%CE%BA%CE%BB%CE%B5%CE%B9%CE%B1_%CE%BD%CF%8C%CF%83%CE%BF%CF%82 Τελευταία τροποποίηση 05:37, 8 Ιουνίου 2006.
[6] Ο Ιούλιος Καίσαρας, ο Καμβύσης, και ο Ηρακλής ήταν επιληπτικοί http://www.xronos.gr/detail.php?ID=37666 όπως ανακτήθηκε στις 11 Δεκ. 2007
[7] Jacoby, 2002; Schachter, 2005 στο Diamantopoulos N., J.Kaleyias, Tzoufi, M. and Kotsalis Ch. , A Survey of Public Awareness, Understanding, and Attitudes toward Epilepsy in Greece, Epilepsia, 47(12):2154–2164, 2006, Blackwell Publishing, Inc.C_ 2006 International League Against Epilepsy
[8] Diamantopoulos N., J.Kaleyias, Tzoufi, M. and Kotsalis Ch. , A Survey of Public Awareness, Understanding, and Attitudes toward Epilepsy in Greece,ό.π.
Συγκεκριμένα αυτή η μητέρα αποδοκιμάζει τη θέση της επίσημης Εκκλησίας, αναφέροντας πως εδώ και αιώνες, « αφήνει να αιωρείται μια φριχτή, ρατσιστική, απεχθής και οδυνηρή μομφή για τα άτομα με επιληψία, που τα ωθεί στο περιθώριο της ζωής και της κοινωνίας: ότι τάχα είναι δαιμονισμένοι.[2]
Αυτή η τοποθέτηση από τη θετική διάκριση της θρησκείας του παρελθόντος (έχαιραν τιμών), στο άσχημο παρόν και την αρνητική ερμηνεία από τη σύγχρονη ορθόδοξη θρησκεία υπάρχει και σε άλλη blogger που έχει και η ίδια επιληψία .[3]
Στην αρχαία Ελλάδα, η επιληψία θεωρούνταν θεϊκό χάρισμα. Οι κρίσεις, προκαλούνται από ηλεκτρικές αποφορτίσεις του εγκεφάλου, κάτι το οποίο οι προγονοί μας πίστευαν πως σημαίνει πως το άτομο που έχει επιληψία επικοινωνεί με τους θεούς . Σήμερα, τα πράγματα έχουν αλλάξει. Όχι απλά έχουμε χάσει την θεϊκή επικοινωνία, αλλά δεν βρίσκουμε καταφύγιο ούτε στον Άδη . [4]
Όμως η τότε χρήση του όρου ιερά , ίσως να ήταν κατ’ ευφημισμό. Στη Βικιπαίδεια αναφέρεται πως οι αρχαίοι Έλληνες ονόμαζαν την επιληψία Ηράκλεια νόσο ή απλά Ηράκλεια (όταν μιλούσαν για παθολογία). Η ονομασία αυτή είχε δοθεί από τη μεγάλη δύναμη της φοβερής αυτής νόσου την οποία άλλωστε αποκαλούσαν κατ’ ευφημισμό "ιερά νόσο".[5]
Δυστυχώς ,όπως αναφέρει και ο Γερμανός καθηγητής νευρολογίας Ρούντολφ Γιόπστ, πάντα οι ασθενείς με επιληπτικές κρίσεις αντιμετωπίζονταν με καχυποψία, με δεισιδαιμονία, με προκαταλήψεις. [6] Το έκρυβαν, το ήξερε μόνο το συγγενικό τους περιβάλλον. Το άτομο με επιληψία δεν επηρεάζεται μόνο από την παθολογία του αλλά και από κοινωνικούς και ψυχολογικούς παράγοντες (όπως κοινωνικό άγχος, γονικό άγχος, εργοδότηση , και κοινωνικό στίγμα ).[7] Το κοινωνικό στίγμα , μπορεί να επηρεάσει την ποιότητα ζωής σε καθημερινές δραστηριότητες , όπως στο σχολείο, στην εργασία, στην οδήγηση, στην δημιουργία οικογένειας και ασφάλισης . [8].
Η παρούσα βιβλιογραφική εργασία στοχεύει να παρουσιάσει μέσα από την ιστορία της επιληψίας στον ελληνικό χώρο, τις κοινωνικές αντιλήψεις της κάθε συγχρονίας αλλά και τη σχέση της ιστορίας με την πολιτική της συγκεκριμένης ταυτότητας και την εξέλιξή της. Προσδοκάται με αυτό τον τρόπο να καταδειχθούν οι αντιφάσεις και να ακουστούν οι σιωπές .
[1] Google :επιληψία , Κύπρος , http://epilhpsia.blogspot.com
[2] Google :επιληψία , Κύπρος , ό. π.
[3] Οι δύο bloggers ίσως αλληλοεπηρεαστήκαν αφού είναι μέλη μιας άλλης ενημερωτική ιστοσελίδα για την επιληψία www.lowcarblife.org.
[4] Nemertes, μπλόκερ με επιληψία. http://nemertes.psfiles.com/?p=476
[5] Βικιπαίδεια επιληψία. .http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%97%CF%81%CE%AC%CE%BA%CE%BB%CE%B5%CE%B9%CE%B1_%CE%BD%CF%8C%CF%83%CE%BF%CF%82 Τελευταία τροποποίηση 05:37, 8 Ιουνίου 2006.
[6] Ο Ιούλιος Καίσαρας, ο Καμβύσης, και ο Ηρακλής ήταν επιληπτικοί http://www.xronos.gr/detail.php?ID=37666 όπως ανακτήθηκε στις 11 Δεκ. 2007
[7] Jacoby, 2002; Schachter, 2005 στο Diamantopoulos N., J.Kaleyias, Tzoufi, M. and Kotsalis Ch. , A Survey of Public Awareness, Understanding, and Attitudes toward Epilepsy in Greece, Epilepsia, 47(12):2154–2164, 2006, Blackwell Publishing, Inc.C_ 2006 International League Against Epilepsy
[8] Diamantopoulos N., J.Kaleyias, Tzoufi, M. and Kotsalis Ch. , A Survey of Public Awareness, Understanding, and Attitudes toward Epilepsy in Greece,ό.π.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
